و قلب عطا كرد تا مگر شكر اين نعمتها را به جا آوريد »
3 - گوش وظايف ديگرى چون دخالت در حفظ تعادل بدن را نيز به عهده دارد .
آيه : 78
آيات مرتبط : 36 اسراء - 2 دهر - 78 نحل موضوع : خلقت انسان - مراحل خلقت - حس شنوايى و بينايى منبع : طب در قرآن صفحات : 57 و 58
شنوايى و بينايى
كلمات سمع و بصر در كنار هم جمعا 19 بار در قرآن وارد شده كه در 17 مورد آن كلمه سمع قبل از بصر قرار گرفته است ، از جمله قوله تعالى :
وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
« 1 »
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
« 2 »
واقعيت اين است كه هر دو عضو ، يعنى گوش و چشم از حواس گرانبها و مهمى هستند كه انسان به وسيلهى آنها مىتواند با عالم خارج ارتباط برقرار كند و امور ادراكى را دريابد و اشياء را از هم تمييز داده و با آنها آشنا شود . لكن در قرآن آوردن لفظ شنوايى قبل از بينايى تقريبا به صورت يك قاعده درآمده است . با توجه به يافتههاى علمى مىتوان علت اين امر را چنين توضيح داد :
1 - حس شنوايى در جنين قبل از بينايى فعّال مىشود .
اكنون ثابت شده كه جنين قبل از بينايى از حس شنوايى برخوردار مىشود . دانشمندان با ارسال فركانسهاى صوتى به طرف يك زن باردار كه آخرين روزهاى دوران باردارى را مىگذراند ، مشاهده كردند كه جنين با انجام حركاتى به اين اصوات پاسخ مىدهد ، در صورتى كه جنين تا قبل از تولد قادر به ديدن نيست
إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْناهُ سَمِيعاً بَصِيراً
« 3 »
2 - از جمله حقايقى كه باعث مىشود حس شنوايى را مهمتر از حس بينايى بدانيم ، آن است كه فراگيرى نطق در درجهى اول از طريق شنوايى انجام مىپذيرد و اگر نوزادى كر به دنيا آمد ، ايجاد ارتباط با افراد و هماهنگى با محيط خارجى برايش دشوار خواهد بود و همين مسأله مىتواند باعث قصور عقلى و ادراكى و ذهن و شعور وى گردد . در مقابل ، افراد زيادى نابينا متولد شدهاند ولى توانستهاند مدارج عالى علمى را طى كنند و حتى نوآورى علمى هم داشته باشند .
بهترين مثال در اين زمينه مىتواند ابو العلاء معرّى ، شاعر مقتدر عربزبان باشد « 4 » ولى كمتر كسى را مىشناسيم كه ناشنوا متولد شده و در عين حال به مقامات علمى رسيده باشد ، زيرا تعلم و فهم و نطق در حد بالايى به شنوايى بستگى دارند . و كسى كه شنوايى خود را قبل از تكلم از دست داده باشد ، قادر به تكلم نخواهد بود . از اين نظر است كه آيات قرآنى علم را ابتدا به شنوايى و سپس به بينايى مرتبط دانسته است . خداوند در سورهى نحل مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . « و اوست كه براى شما شنوايى و بينايى آفريد . » ( مؤمنون / 78 ) .
( 2 ) . « در برابر خدا گوش و چشم و دل مسؤول خواهند بود . » ( اسراء / 36 ) .
( 3 ) . « ما انسان را از آب نطفهى مختلط ( بىحس و شعور ) خلق كرديم و او را داراى دو گوش و دو چشم گردانيديم . » ( دهر / 2 ) .
( 4 ) . از ميان معاصرين نيز مىتوان به طه حسين اديب معروف مصرى و مرحوم خزائلى از كشور خودمان اشاره كرد . ( مترجم )