مؤمنون شرح مفصلى از خواص استخوانها در بدن مىدهد . و اينكه امروزه در علم تاريخ و باستان شناسى از طريق استخوانها به جنس مردگان ، طول عمر آنها و . . . پى مىبرند . سپس مىگويد كه تأكيدات قرآن بر استخوان نوعى پيشى گرفتن بر اين مباحث علمى است . قرآن صدها سال قبل از علم به زنده بودن استخوان و اهميت آن در وظايف انسان اشاره كرده است . در حالى كه صاحبان علوم صدها سال مىپنداشتند كه استخوانها ، تكيهگاههاى محكم انسان هستند كه حيات ندارند .
سپس وظايف استخوانها در خونسازى بدن و تأثيرات آنها بر سلسله اعصاب را متذكر مىشود . « 1 »
9 - پروفسور « توماس وى سادلر » در كتاب « رويان شناسى پزشكى لانگمن » تشكيل استخوان و گوشت را اينگونه تشريح مىكند :
الف : در طى سوّمين هفتهى رشد جنين ، مشخصترين حادثه گاسترولاسيون مىباشد فرآيندى كه هر سه لايه زاياى رويانى ( اكتودرم - مزودرم - اندودرم ) در رويان تشكيل مىشود . « 2 »
ب : از لايهى اكتودرمى اعضا و ساختمانهايى كه در ارتباط با دنياى خارج باقى مىمانند ايجاد مىگردد مثل : دستگاه عصبى ، اعصاب محيطى ، پوشش حسى گوش و بينى و چشم ، پوست از جمله مو و ناخن ، غدهى هيپوفيز ، پستان و غدد عرق و ميناى دندان .
از لايهى مزودرمى اين اعضا ايجاد مىشود :
سلكروتوم ( غضروف و استخوان ) ، دستگاه ادرارى تناسلى ، طحال و غدد فوق كليوى ، دستگاه رگى كه شامل قلب و سرخرگها ، سياهرگها ، رگهاى لنفى و تمام سلولهاى خونى و لنفى مىباشد ، سوميتها ميوتوم ( بافت ماهيچهاى ) ، در ماتوم ( بافت زيرپوستى ) .
و از لايهى اندودرمى اين اعضا ساخته مىشود :
دستگاه معدى رودهاى ، دستگاه تنفسى و مثانه ، پارانشنيم تيروئيد ، پاراتيروئيد ، كبد و لوزالمعده . « 3 »
تذكر : نكتهى قابل توجه آن است كه استخوانها از لايهى ميانى ( مزودرم ) تشكيل مىشود كه به وسيلهى دو لايهى ديگر ( اكتودرم و اندودرم ) پوشيده شده كه از آن دو لايهى پوشاننده اكثر اعضاى گوشتى بدن مثل پوست ، غدد ، دستگاه معدى رودهاى و تنفسى و . . . ساخته مىشود . و لذا مىتوان گفت كه لايهى مزودرم بهويژه قسمت سلكتروم ( غضروف و استخوان ) توسط دو لايهى ديگر پوشيده مىشود .
ج : دستگاه استخوانبندى از مزودرم مجاور محورى و صفحهى جانبى ( لايه تنهاى ) و ستيغ عصبى تشكيل مىگردد . كه از قسمت اوّل سلولهاى سازنده استخوان و از قسمت دوّم سلولهاى سازندهى شانه و استخوان هاى طويل و از قسمت سوّم استخوان صورت پديد مىآيد . « 4 »
تذكر : نكتهى قابل توجه آن است كه همانطور كه قرآن پوشيده شدن گوشت را بعد از پيدايش استخوان مىداند . ساخته شدن سلولهاى سكلروتوم
( Sclerotome )
كه باعث پيدايش غضروف و استخوان مىشود از هفتهى چهارم باردارى شروع مىشود . « 5 » و اما سلولهاى ماهيچهاى ( ميوتوم
Myotome
) پس از سكلروتوم ساخته مىشود . « 6 » كه
هامش
( 1 ) . القرآن و العلم الحديث ، ص 122 تا 129 .
( 2 ) . رويانشناسى ، پزشكى لانگمن ، ترجمهى دكتر بهادرى و دكتر شكور ، ص 57 ، تجديد نظر 1990 م ، چاپ 1370 ، انتشارات شركت سهامى چهر ، تهران ( اين كتاب هماكنون كتاب درسى دانشگاه هاى ايران در رشته پزشكى مىباشد ) .
( 3 ) . همان ، ص 93 .
( 4 ) . همان ، ص 154 .
( 5 ) . همان ، ص 78 - 79 .
( 6 ) . همان ، 78 - 79 .