حريف ، علامت ترس بوده و باعث جرأت پيدا كردن وى مىشود . آن حضرت در ادامهى همين فرمايش مىفرمايد :
« و الحظوا الخزر »
« و با گوشهى چشم و خشمناك [ به دشمن ] بنگريد . »
و در جاى ديگر مىفرمايد :
« و غضّوا الابصار ، فانه اربط للجأش و اسكن للقلوب » « 1 »
« و چشمها را پايين اندازيد ! [ به هر طرف نگاه نكنيد ] زيرا چشم پوشاندن سبب بسيار قوّت قلب و آرامى دل ها [ و نترسيدن از دشمن ] است . » « 2 »
در خطبهى يازدهم نهج البلاغه نيز خطاب به فرزندش ، محمد حنفيه ، مىفرمايد :
« و غضّ بصرك »
« و [ در جنگ ] چشم خود را بپوش [ و از معروفيت ، هيكل ، هيبت و يا زيادى دشمنان و حريفان نهراس ] . »
3 - چابكى ، تحرك و مهارت : رزمىكار بايد چابك ، سريع و ماهر بوده و داراى بدنى انعطافپذير باشد ، تا به گاه رزم بتواند خود را از ضربات حريف حفظ نموده ، يا در موقعيت مناسب ، ضربهى مؤثرى به وى وارد سازد . حضرت على « عليه السلام » به هنگام آموزش نيزهزنى به سربازان خود مىفرمايد :
« و التووا فى اطراف الرّماح ، فانّه امور للاسنّة » « 3 »
« در اطراف نيزهها پيچوخم داشته باشيد ! [ موقعى كه نيزه بر دشمن فرود مىآوريد ، خود را كوتاه و بلند كنيد ، يا در موقعى كه دشمن نيزه به طرف شما حواله مىكند ، خود را دور نماييد ] زيرا زدن نيزهها به اين طرز ، مؤثرتر است . »
4 - پرهيز از هياهو و اضطراب : رزمجو بايد از غوغا و هياهو بپرهيزد ، زيرا هياهو علامت اضطراب و نگرانى بوده ، و اضطراب و نگرانى ، انسان را به شكست سوق مىدهد . مولاى موحدان در اين مورد مىفرمايد :
« و اميتوا الاصوات ، فانّه اطرّد للفشل » « 4 »
« و صداها را خاموش كنيد ( غوغا و هياهو برپا ننماييد ) زيرا متانت و آرامى [ از هر چيز ] خوف و ترس را زودتر دور مىكند [ چون ترسوها در كارزار ، جاروجنجال مىكنند و دليران سخن نگفته ، كار خويش انجام مىدهند ] . »
5 - دندانها را بر يكديگر فشردن : فشردن دندانها بر يكديگر ، موجب سخت و مقاومتر شدن سر شده ، از آسيبپذيرى آن كاسته ، عزم رزمنده را تقويت نموده و او را مصممتر مىسازد . آن حضرت در چندين موضع از نهج البلاغه ، اين مطلب را مورد تصريح قرار مىدهد :
« عضّ على ناجذك » « 5 »
« دندان روى دندانبند ! ( سختىهاى نبرد را بر خود هموار كن ) . »
« عضّوا على النّواجذ فانّه انبى للسّيوف عن الهام » « 6 »
« دندانهايتان را روى هم بفشاريد ! زيرا اين طرز رفتار ، شمشيرها را از سرها دوركنندهتر است [ استقامت در جنگ و تحمل سختىهاى كارزار ، از هر حيله و تدبيرى براى شكست دشمن بهتر و نتيجهاش فتح و فيروزى است ] . »
« و عضّوا على الاضراس ، فانّه انبى للسّيوف عن الهام » « 7 »
هامش
( 1 ) . همان ، خطبهى 124 .
( 2 ) . البته اين به معناى مراقب نبودن در مبارزه و جنگ نبوده ، بلكه به معناى نترسيدن از زيادى افراد و تجهيزات دشمن است ، زيرا خود آن حضرت در خطبهى يازدهم مىفرمايد : « چشم بينداز تا انتهاى لشكر را ببينى » . آنگاه مىفرمايد : « و چشم خود را ببند . »
( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبهى 124 .
( 4 ) . همانجا و نامهى 16 .
( 5 ) . همان ، خطبهى 11 .
( 6 ) . همان ، خطبهى 65 .
( 7 ) . همان ، خطبهى 124 .