وجود داشته باشد كبد از حال طبيعى بزرگتر مىگردد . و اگر انسداد در مجراى كلدوك يعنى مجرائى كه با اثنى عشر متصل است باشد در اين حالت كيسه صفرا بزرگتر از حالت طبيعى مىگردد و اگر اين انسداد در اثر ورمى گرممزاج باشد براى بيمار تب عارض مىشود ولى چنانچه انسداد در اثر سنگهاى صفراوى باشد تب وجود ندارد .
يرقانهاى گرممزاج گاهى بعد از بيماريهاى ديگر مانند مطبقه پيدا مىشوند و يا در اثر خوردن اغذيه يا ادويه زياد گرم و تند و گاهى نيز پزشك در تشخيص بيمارى اشتباه كرده و به بيمار تبدار داروى دافع انگل مثلا سنتونين مىدهد و همين امر سبب ورم كبد و يا ورم مجارى صفراوى شده و مانع دفع صفرا به حال طبيعى مىشود و يرقان عارض مىگردد .
سم بعضى از جانوران نيز بمحض ورود در خون سبب هموليز گلبولهاى قرمز خون به مقدار فراوان شده و اين امر باعث بالا رفتن مقدار بيلىروبين خون و تجمع آن در بافتهاى بدن و بالاخره پيدايش زردى يا يرقان در شخص مىشود مانند زهر افعى .
در معالجه يرقان زرد اگر كبد ورم داشته باشد چون در سمت راست شكم زير دندههاى راست و متصل به استخوانهاى سينه دست كشيده شود ورم كبد احساس مىگردد ضمنا بيمار تب دارد اگر مربوط به كيسه صفرا يا ورم مجارى صفراوى و يا عوامل ذكرشده ديگر باشد معمولا مزاج اين بيمار گرم و خشك و صفراوى است پس لازم است كه ضمن دفع صفرا و مصرف غذاهاى سرد و تر بعلاج آثار بپردازند مثلا وقتى ورم كبد وجود داشته باشد بايد از بيمار خون گرفته شود و داروهاى ملين و مدر مصرف كنند مانند خارخسك و گل كاكنج و بنفشه و زرشك سياه و نيلوفر از هركدام دو مثقال و عناب و سپستان از هريك 20 دانه كه با پنج ليوان آب مىجوشانند تا نصف شود سپس ده مثقال گزنگبين در آب آن حل كرده و مجموع را صاف نموده و صبح ناشتا مىخورند و بهتر آنست كه بعوض آب سكنجبين يا شربت عناب خورده شود .
بعد مقدار پنج مثقال از پوست هليله زرد را هسته بيرون كرده و يك و نيم ليوان آب جوش در
طب سنتى سينا ( درمان بيماريهاى مختلف با گياهان دارويى ) ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: سيد احمد على خسروى
ص١٣٠