پيشگفتار
از آغاز تا اين وقت در ايران و پاكستان در رشتههاى مختلف فلسفه و شعر و ادبيات چندين كتاب نوشته شده ولى موضوع تاريخ پزشكى كه نه تنها به حيات انسانى ارتباط دارد بلكه رشتهء حيات ملى اين دو كشور برادر را با همديگر مربوط كرده است ، از نگاه مردم هنوز مخفى است . منظور من از پزشكى آن است كه در كشور ما بطب يونانى موسوم است و از كوششهاى مشترك اهالى هند دورهء اسلامى و ايران خيلى پيشرفت كرده است . اين روابط و مناسبات پزشكى اين دو كشور برادر از ديرباز زير ابرهاى تيرهوتار فراموشى مانده است . همين است كه نمىتوانيم به وثوق بگوييم كه اين روابط در كدام دوره آغاز گرديده و كداميك باعث ايجاد ديگرى شد . بههرحال مىتوان گفت كه اين روابط پزشكى بين ايران و هند اسلامى در آغاز چهار وسيله و راه اختيار نمود :
وسيلهء اول ، بازرگانان ايرانى بودند كه با مرزهاى مختلف هند اسلامى روابط بازرگانى مىداشتهاند .
وسيلهء دوم ، مسافرتهاى بيدها ( پزشكان هندى ) بود كه در زمان خلفاى بنى عباس بعراق و ايران اختيار نمودند و آنجا با اطباى آن كشورها براى پيشرفت اين علم كارهاى برجسته انجام دادند .
وسيلهء سوم ، يورشهاى قهرمانى فاتحين اسلام بود كه ايشان پيوسته و پيهم سرزمين هند را بازيگاه و مركز تاختوتاز نمودند . در اين دوره سراغى بدست مىآيد كه براى معالجه و منظورهاى طبى ديگر افواج قاهرهء اسلام ، پزشكان و جراحان نيز همراهشان بودند .