در دورهء تيموريان در مشهد مدرسهء شاهرخ كه نامش « مدرسهء پريزاد » بود در سمرقند مدرسه الغ بيگ و در هرات مدرسهء بيگم سلطان حسين شهرت خاص داشت ز آن به بعد شهنشاهان صفويه در بناى مدرسهها توجهء خاص فرمودند .
مدرسهء سلطان حسين كه نامش « مدرسهء چهارباغ » ست در دنيا تا امروز از نقوش ابنيهء عاليه اصفهان بشمار مىرود « 1 » .
در هند اسلامى هم اوضاع همينطور بود چه اينجا تحت نظارت سلاطين تقريبا در هر دوره مدرسههاى بزرگ تأسيس مىشد .
مولانا عبد السلام ندوى در كتاب خود كه دربارهء كارنامهاى تمدن سلاطين اسلامى نوشته فهرست طويل اين مدرسهها را داده است « 2 » . در اين مدرسهها گذشته از فقه و تفسير و حديث همه مبادى و دستور صرف و نحو و منطق و فلسفه و ادبيات و علم معانى و غيره را تدريس مىكردند . وقتى كه ( در سال 894 ه ) سلطان سكندر لودى سريرآراى سلطنت شد در نظام تدريس اين كشور دو انقلاب مهم روى داد . اول اينكه تدريس معقولات رواج بسيار يافت « 3 » . و ديگر اينكه رواج زبان فارسى رو با فزونى نهاد و از آن به بعد كريما و مامقيهان و گلستان و بوستان و يوسف و زليخا و سكندرنامه و بهار دانش و اخلاق محسنى و اخلاق ناصرى و انوار سهيلى و شاهنامه و الشاى خليفه اخيرا وقايع نعمتخان عالى و سه نثر ظهورى و رقعات عالمگيرى نيز جزو مواد درسى قرار گرفت « 4 » . تا آنجا كه كار مربوط به طب است بقول ابو الفضل « 5 » در مدرسههاى عربى بعلاوه مواد درسى عمومى تدريس كتب اخلاقيات و رياضيات و طب و هندسه و طبيعيات نيز مىكردند .
هامش
( 1 ) - تاريخ ادبيات ايران از دكتر صفا جلد 3 ص 206 و 208 .
( 2 ) - هندوستان مسلمان حكمرانون كى تمدنى كارنامى از 188 تا 239 .
( 3 ) - خافى خان مجلد اول ص 223 تا 224 .
( 4 ) - هندوستان كى مسلمان . . . . . ص 232 .
( 5 ) - ايضا اشاره به آئين اكبرى بحوالهء هندوستان ن . . . . ص 232 .