مير فتح اللّه شيرازى كه پزشك برجستهء عهد اكبر و دانشمند علوم حكميه بود كتابهاى دانشمندان متاخرين ايران مانند محقق دوانى و مير غياث الدين منصور و ملا ميرزا جان را در برنامهء تحصيلى وارد كرد و از آن به بعد رواج تدريس معقولات روز به روز افزون گشت « 1 » . مير شمس و مير معين دو شاگرد مولانا جلال الدين محقق دوانى براى تدريس همين علوم در تته ( سند ) طرح اقامت افگندند « 2 » .
در اين دورهء پزشكى يكى از جزوهاى مهم معقولات بشمار مىرفت و مطالعهء علوم عقليه براى تحصيل طب همانطور لازم بود كه امروزه براى تعلم طب جديد آموزش علوم حاضر را لازم مىدانند . اين علوم عقليه جزو برنامهء فرهنگى مدرسهها و براى تدريس آنها از كتابهاى اطلاعات و حكمت مانند هديهء سعيديه و ميبذى و سلم العلوم و صدرا و شمس بازغه و غيره كمك مىگرفتند .
دانشجويان بعد از تكميل تحصيل كتابهاى پزشكى مثل موجز و نفيسى و سديدى و اقسرائى و شرح اسباب و قانون را مىخواندند و از آن بعد در مطبهاى پزشكان بزرگ نشسته طريق درمان و معالجه را فرا مىگرفتند و در فن طبابت كسب استعداد و مهارت مىكردند . همچنين پزشكان بزرگ بالعموم براى محصلين پزشكى تمرين نوشتن نسخهجات را لازم مىدانستند و بهنگام فرصت يعنى بعد از ظهر تدريس كتب پزشكى علمى ( مثل موجز و قانونچه و نفيسى و اقسرائى و سديدى يا شرح الاسباب و غيره ) مىكردند و در بعضى جاها ميزان الطب و طب اكبر نيز جزو اينچنين درسها بود و براى تمرين داروسازى محصلين را به داروخانهها مىفرستند .
در حقيقت مطبهاى معروف آن دوره بمنزلهء مدرسه بود كه محصلين بعد از تحصيل طب بالعموم نزد استاد متخصص و نامورى مشق نسخهنويسى مىكردند . اينست كه
هامش
( 1 ) - مآثر الكرام مجلد اول ص 238 .
( 2 ) - مآثر رحيمى مجلد دوم ص 274 .