همين مؤلف جاى ديگر مىگويد كه اين ملت نصارى ادويهء تازه كشف كردهاند كه بعضى از آنها مانند شجرة النبى ( كاسكارا سگاردا ) و عشبهء مغربى و چوبچينى و زردچوبه و جلاپا و عصاره ريوند و چاى خستائى و دارچينى و باديان ختائى و ساگودانه و نارگيل دريائى و گنهگنه « 1 » در دنياى پزشكى شهرت بسيار دارد .
و امر ديگر قابل توجه اين است كه محمد حسين شيرازى نه صرف ادويهء جديدهء ملت نصارى را ذكر كرده بلكه بعضى از طريقهاى معالجهء اطباى فرنگ را نيز زير بحث آورده . من جملهء آن طريقه انتقال الدمست كه در مخزن الادويهء فارسى و ذكر باب دم بر صفحه 295 چاپ مطبع لولكشور درجست .
سپس محمد حسين شيرازى دربارهء افعال و خواص اين ادويهء جديد مقالهاى جامع و سودمند نوشته است . اين مقاله را لطف اللّه مولوى افندى چلبى از تركى به عربى برگردانده است « 2 » .
بديهى است كه اين ادويهء قبل از اين در تركيبات پزشكى رواج نداشت و فقط دو قرن است كه پزشكان آنها را جزو مفردات و مركبات به كار گرفتهاند .
بمرور زمان ادويهء طب جديد مانند ادويهء مفرد و مركب طب هندى كه ذكر آنها در كتابهاى قرابادين ( متريا ميديكا ) بالتفصيل آمده ، بتدريج طبق دستور و تجارب پزشكان جزو طب قديم گشت تا اينكه در سال 1920 ميلادى يكى از اعضاء معروف خانوادهء عزيزى حكيم عبد الحليم لكهنوى كتابى بنام « مفردات عزيزى » به فارسى تأليف نمود و در آن بعلاوه ادويهء قديم معمولهء مطب
هامش
( 1 ) - گنه گنه قشر شجريست كه از ان دواى مالاريا كنين بدست مىآورند . و در اين باب يك نكتهء قابل ذكر اين است كه ابو العلاء الفارسى در قرن چهارم هجرى نخستين كسىست كه در عالم طب بىتأثير مواد آرسيتكى در درمان مالاريا برده و بهزاران بيمار نتيجهء عالى آن را ثبت كرده . پزشكان نامى پارس - ص 6 .
( 2 ) - قرابادين كبير ، مجلد دوم ، ص 505 .