خداى تعالى ( عظمت او و حقارت انسان ) :
« بدينگونه از مردم و جانوران و چارپايان رنگارنگ [ آفريدهايم ] . از ميان بندگان خداوند فقط دانشوران از او خوف و خشيت دارند ؛ بىگمان خداوند ، پيروزمند آموزگار است » . « 1 » امّا آيا از خداى تعالى بايد هراسان بود ؟
دهها آيه در بيش از 20 سوره از كلام الهى به مسئله خوف از خداوند اشاره دارد ؛ « 2 » و روشنترين و واضحترين پيام آن مطلوبيّت و شايستگى خوف از پروردگار است . افزون بر قرآن ، در دعاها و روايات نيز به قدرى به اين مهم توجه داده مىشود كه هركس كمتر ارتباطى با اين منابع داشته باشد ، نسبت به اين واقعيّت كه « خوف از پروردگار از كمالات بشر است » ، اندك ترديدى به خود راه نخواهد داد . ليكن سخن دربارهء معنا و مفهوم بيم و ترس از خداوند فراوان است . چرا از خدايى كه رحمان و رحيم است و مهربان ، بايد ترسيد ؟
با سيرى در كلمات مفسران ، تعابير متفاوتى در معناى خوف از خداى تعالى به دست مىآيد :
خوف از سخط الهى « 3 » ، ترس و بيم از ترك دستورات و انجام گناهان « 4 » ، هراس از عذاب و عقاب خداوند « 5 » و نيز خوف به جهت درك عظمت و هيبت خداى تعالى و توجه به قصور و كوتاهى انسان نسبت به وظيفهء بندگى به نحوى كه شايستهء ذات ربوبى است . « 6 »
در برخى آيات ، به خوف از « مقام الهى » ترغيب شده است : « و براى آن كسى كه از مقام پروردگارش بهراسد ، دو باغ بهشت است » . « 7 »
هامش
( 1 ) . فاطر / 28
( 2 ) . نمونه آيات : بقره / 40 و 150 - نساء / 77 - مائده / 3 ، 28 و 44 - اعراف / 154 - انفال / 48 - توبه / 13 و 18 - رعد
( 3 ) . ابو جعفر محمد بن حسن طوسى ، التبيان ، ج 7 ، چاپ اول ، دفتر تبليغات اسلامى ، 1409 ق ، ص 377 .
( 4 ) . ابو القاسم فرات بن ابراهيم بن فرات الكوفى ، تفسير الفرات الكوفى ، چاپ اول ، تهران ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى ، 1410 ق ، ص 288
( 5 ) . عبد اللّه محمد بن احمد انصارى قرطبى ، الجامع لاحكام القرآن ، ج 14 ، بيروت ، موسسه التاريخ العربى ، 1405 ق ، ص 343
( 6 ) . ملا هادى سبزوارى ، شرح الاسماء الحسنى ، ج 1 ، ناشر كتابخانه بصيرتى ، ص 52 .
( 7 ) . « و لمن خاف مقام ربه جنتان » رحمن / 46 .