« و حيوانات خفه شده و به زجر كشته شده و آنها كه بر اثر پرت شدن از بلندى بميرند و آنها كه به ضرب شاخ حيوان ديگرى مرده باشند و باقيمانده صيد حيوان درنده مگر آنكه آن را سر ببرند و حيواناتى كه براى بتها ذبح مىشوند و تقسيم گوشت با بختآزمائى . . . »
حرمت گوشت مردار چهار بار در قرآن تكرار شده « 1 » و بعضى از اين آيات در مكه و برخى در مدينه در اواخر عمر مبارك پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شدهاند كه دليل بر اهميت موضوع يعنى خطرات جسمى و روحى و نيز دال بر آلودگى مردم آن روزگار به اين مساله است . « 2 »
نكات تفسيرى
1 - انحصارى كه از آيه با كلمه
« إِنَّما » *
استفاده مىشود به اصطلاح حصر اضافى است يعنى منظور بيان تمام محرمات نيست ، بلكه هدف نفى بدعتهايى است كه مشركين در مورد قسمتى از گوشتهاى حلال داشتند و طبق موهوماتى بر خود حرام كرده بودند ، اما در عوض به هنگام كمبود غذا از گوشتهاى آلوده مردار و يا خوك و خون استفاده مىكردند . قرآن به آنها اعلام مىكند كه اينها براى شما حرام است نه آنها و يا اينكه حصر حقيقى است و مىخواهد محرمات اساسى را بيان نمايد . « 3 »
2 - آيه شريفه در هنگام ضرورت ( براى نجات از مرگ ) استفاده از غذاى حرام را استثناء مىكند و براى جلوگيرى از سوء استفاده با دو كلمه « غير باغ و لا عاد » گوشزد مىكند كه اين اجازه تنها براى كسانى است كه ظالم نباشند و خود باعث اين اضطرار نبودهاند و نيز در صورت
هامش
( 1 ) . بقره : 173 ؛ مائده : 3 ؛ انعام : 145 ؛ نحل : 115
( 2 ) . ر . ك تفسير نمونه ، پيشين ، ج 1 ، ص 588
( 3 ) . ر . ك تفسير نمونه ، پيشين ، ج 1 ، صص 582 - ج 11 ، ص 440 ، ج 6 ، ص 12