در دعاى عرفه ، امام حسين عليه السّلام ، ظلمتهاى سهگانه را به گوشت ، پوست و خون تفسير نمودهاند و مىفرمايند : ( و ابتدعت خلقى من منى يمنى ، ثم اسكنتنى فى ظلمات ثلاث : بين لحم و جلد و دم ، لم تشتهر بخلقى ) « 1 » « آغاز آفرينش را از قطرات ناچيز منى قرار دادى ، سپس مرا در ظلمتهاى سهگانه ، در ميان گوشت ، پوست و خون ساكن نمودى ، آفرينش مرا آشكار نساختى . . . » از ظاهر كلام نورانى امام حسين عليه السّلام برمىآيد كه در بيان مصداق يك ظلمت با كلام مفسرين متفاوت است ، و آن ظلمت خون است كه به جاى آن در كتابهاى تفسير ، به كيسه مشيمه اشاره شده است . اگر منظور از لحم را در دعاى عرفه ، شكم مادر و منظور از جلد را ، رحم در نظر بگيريم ، از نظر مصداق ظلمت سوم يعنى خون مشكلى وجود ندارد زيرا اساس و منشأ حفره آمنيون يا كيسه مشيمه ، خون مادر است ، و اين دو مفهوم يعنى ظلمت خون و ظلمت كيسه مشيمه ، با هم قابل جمع است . علامه مجلسى نيز در « كتاب التوحيد » اينگونه آورده است : ( . . . فأوّل ذلك ما يدبّر به الجنين فى الرحم ، و هو محجوب فى ظلمات ثلاث : ظلمه البطن ، و ظلمه الرحم و ظلمه المشيمه . . . ) « 2 » و ظلمات ثلاث را به ظلمتهاى شكم و رحم و مشيمه ، معنى كرده است . كه همه اين معانى در واقع از اهل بيت عليهم السّلام نقل شده است . اهل بيتى كه در آن زمان با مردم به اندازه عقول آنان سخن مىگفتند . امير مؤمنان على عليه السّلام نيز در خطبه 163 به تاريكىهاى رحم مادران و پردههاى تودرتو ، كه جنين در آن قرار دارد اشاره فرموده است « 3 » .
ديدگاه علمى :
هامش
( 1 ) . مفاتيح الجنان ، دعاى عرفه .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 3 ، ص 62 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، ترجمه محمد دشتى ، خطبه . 163 .