فصل 57 [ تفسير آيه « عَلِمَتْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ وَ أَخَّرَتْ
» ]
سؤال كردند از شيخ - ادام اللَّه عزّه - از قول خداى تعالى .
عَلِمَتْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ وَ أَخَّرَتْ
« 1 » ؛ يعنى در روز قيامت مىداند هر نفسى آنچه را مقدّم كرده است و آنچه را مؤخّر كرده است . از قول وى :
يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ
« 2 » ؛ يعنى خبر داده مىشود انسان در روز قيامت به هر چه مقدّم كرده و هر چه مؤخّر كرده است .
پس گفتند كه مراد به مقدّم و مؤخّر چه چيز است ؟
جواب فرمود : اما آنچه مقدّم كرده است آن را آدمى پس آن افعالى است كه در حيات خود كرده است و اثر آن بعد از وفاتش نمانده .
اما آنچه مؤخّر كرده پس آن امورى است كه احداث كرده در حيات و عمل كردهاند مردم به آن بعد از وفات وى . و اين بيان كرده شده ( 30 ) در قول نبى صلّى اللَّه عليه و آله كه فرموده است :
« من سنّ سنّة حسنة كان له اجرها و اجر من عمل بها الى يوم القيامة ، و من سنّ سنّة سيّئة كان عليه وزرها و وزر من عمل بها الى يوم القيامة . »
« 3 » ؛ يعنى كسى كه احداث كند طريقهء خوبى را براى اوست اجر و ثواب آن و ثواب هر كس كه عمل كند به آن تا روز قيامت و كسى كه اختراع كند طريقهء بدى را بر اوست گناه و گناه هر كس كه عمل كند به آن تا روز قيامت .
هامش
( 1 ) سوره انفطار ، آيه 5 .
( 2 ) سوره قيامت ، آيه 13 .
( 3 ) « مسند احمد حنبل » 5 / 484 حديث 18720 .