بدين وسايط مريض را نكاهدارى نمايند و چه بسيار از براى هر طبيبى اتفاق افتاده كه بوساطت عدم اطلاع پرستاران بر چنين مطالب مقدّماتى مريض را در معرض مخاطرات عمده يافته است بسا شود كه اين مسئله ربطى هم بعدم اطّلاع نداشته بلكه بوساطت عقايد فاسدهء عوامانه و معالجات زنانه و ارشادات كمراهانه كه نهايت ضدّيت با قوانين طبيّه دارند حاصل شده موجب هلاكت مرضاى بيچاره شوند نادانى و عقايد فاسدهء عاميانه اكرچه دو منشأ بزرك حوادث و بدبختى عمومى مىباشند ولى مخصوصا ردائت انها از حيث صحّت و مرض و طبابت زياده مىباشد و چنان به نظر ايد كه بيكانهترين اشخاص از علم و جاهلترين بر اصول ابتدائيّه طب مانند دلّاله زنان و امثال انها در چنين مطالب معضله عنوان سخن كرده و تحقيقات به عمل آورده دوائى و پرهيزى دستور دهند عجبتر آنكه فلان شخص كه معتقد بطب و طبيب نمىباشد بلا تامّل و ترديد با نهايت اطمينان اقدام بچنين معالجهء لغو خطيرى نمايد درصورتىكه مبيّن ان شخصى شعبدهباز يا طرّار يا سحره و كهنه يا لااقلّ قصّاب و ميرابى ( براى ردّادى ) باشد و در اكثر نقاط فرنك هم همين اوضاع نهايت شيوع را دارد چنان كه شكايت علماء طبيّهء فرنك را از عوام ممالك خويش اينجانب در اكثر كتب ايشان كه اكنون در كتابخانه خود حاضر دارم و بطالبين مىتوانم ارائه كنم ديده كه در اين عصر هم اغلب اهالى انجا هنوز درصدد پيدا
حفظ صحت ( فارسى ) — صفحة 191
مساهمون: ميرزا علي خان ناصر الحكماء
ص١٩١