انداخته باشند و اگر بعد حقنه نيم ساعت بگذرد و دوا برنيايد و حقنه از دواى حاد باشد بايد كه اعادهء حقنه كنند امّا اين دفعه مقدار دوا از اول نصف بايد و اگر بشافه تحريك كنند اين هم بهترست و بايد كه قوام دواى حقنه معتدل بود در رقت و غلظت از بهر آنكه غليظ قرحهء امعا حادث مىكند و شديد الرقت به علت انتشار به اعضاى فوقانى ضرر مىرساند و بنا بر عدم تلبث نفع كمتر مىبخشد اما در قولنج مائل برقت بهترست و در سحج مائل بغلظت و استعمال حقنه خواه به جهت اسهال باشد خواه بغرض ديگر نيمگرم به كار برند چه بسيار گرم غشى و كرب مىآرد و سرد توليد رياح كند
فائده در بيان تركيب حقنه مسهله
تركيب حقنهء مسهله چون تركيب مطبوغات مسهله است امّا صبر و هليلهجات را در حقنه دخل نيست و حقنه بر اقسامست يكى آنكه لين و نرم بود و آن در حميات و اورام احشا و يبوست ثفل به كار آيد و تركيب آن از ادويه بود كه ذى تلين و ازلاق و جلا باشد چون بنفشه و خطمى و شعير و نخاله و عناب و سپستان و سلق و ورق الهندباء و خبازى و نيلوفر و خسك و بزر كتان و اصل السوس و مويز و فلوس خيار شنبر و شكر بود دوم آنكه حاد بود و آن در قولنج بارد و صرع و لثيرفس و مانند آن از امراض بارده به كار آيد اسطوخودوس و تربد سفيد خراشيده ورق سلق مغز حب الخروج قنطوريون رقيق شبت سورنجان شيرين و غاريقون سناءمكى مغز حب القرطم بشفايج عناب سپستان فلوس خيار شنبر افراط و تفريط ادويه موقوف بر راى طبيبست به جهت مثال دو نسخهء حقنهء لين و حقنهء حاد درينجا مذكور شد
فائده در بيان محقنه
بدانكه محقنه اعنى آلهء حقنه بر شكل كيسه بود و يك طرف آن دقيق مانند گردن ؟ ؟ ؟ گردد به طرف دقيق انبويه وصل مىكنند كه از فلز ساخته باشند و اندرون آن انبوبه دو خانه دارند يكى به جهت دواى مسهلى حقنه و آن خانه كلان مىباشد و خانهء دومى كه از ان خردتر مىباشد براى گرفتن ريح كه در امعا باشد پس دواى حقنه را در كيسه انداخته و انبوبه بر دهن كيسه نصب كرده سر انبوبه بمقام مقصود داخل كرده كيسه را بتدريج مىافشارند تا دوا بموضع مقصود داخل مىشود
فائده در بيان جذب و اماله
بدانكه اگر ماده را از عضوى بعضو ديگر جذب كنند اعنى بكشند درين عمل سه چيز نگاه بايد داشت يكى مراعات جهتست اعنى مادهء دست راست بجانب دست چپ كشند يا مادهء سر بجانب پاى كشند دوم مراعات