كه بىضرورت خون از فوق معده نشايد گرفت و اگر اتفاق افتد كه خون از فوق معده گيرند تقويت معده بنوش دارد و امثال آن مىكرده باشند يك هفت يا زياده از ان تا بىآفت باشد و آنچه عوام الناس در اخراج خون علق احتياط زياده از آنچه بايد كنند محض لغوست اخراج خون بهر كيف كه باشد احتياطش يكسانست و استعمال اشياى گرم بعد خروج دم ممنوعست و استعمال مبردات نيز بيضرورت مجوز نيست و اعتدال در همه امر محمود
باب نوزدهم در تدابير قى و اسهال و حقنه و اماله و جذب مشتمل بر چند فائده -
فائده اول در بيان قى
و قى بر دو گونه است يكى آنكه به جهت حفظ صحت كنند دوم آنكه بهر ازالهء مرض به عمل آرند آنچه در صحت كنند مقصود از ان حفظ صحتست زيرا كه غذاى كه هر روز خورده مىشود قدرى از رطوبات آن كه غليظتر و لزجست در خمل معده و نواحى آن مىماند و ظاهرست كه بتدريج اندكاندك مودى بكثرت مىشود و فساد پيدا مىكند پس احوط آنكه قبل از وقوع فساد اخراج آن كرده شود لهذا بقراط در هر ماهى يكبا اعتياد بقى لازم دانسته اما دو روز متصل بهترست تا خلطى كه روز اول از جاى حركت كرده باشد و برنيامده روز دوم برآيد و دعوى كرده كه اگر كسى عمل برين ترتيب كند و در غذا و ديگر امور اسراف نكنند ضمان صحت او بر منست امّا قى كه در مرض كنند نيز بر دو گونه است يكى آنكه جهت تنقيهء معده و حوالى آن باشد دوم آنكه جهت قلع و جذب مواد از اماكن بعيده بود آنچه از بهر پاكى معده باشد در ان مقيات خفيفه به كار برند و الحاح در قى زيادهتر نكنند و قى كه به جهت جذب مواد از مواضع بعيده باشد در انجا بىاستعمال ادويهء مقيهء قويه گزير نباشد و چون طبائع و امزجه مختلفاند اول مقيات خفيفه دهند اگر موثر نشود مقيات قويه دهند ليكن ابتدا بخفيفه ضرورست تا بر كيفيت حال مزاج آگهى حاصل شود و كسى اگر قى به زور آيد بايد كه رفادهها بچشمانش نهاده از عصا بهبندند تا از مجوظ مانع آيد و اگر بعد شرب مقيات تقطيع و كرب واقع شود روغن زيت در آب گرم بنوشانند تا قى آرد يا اسهال و بهترين اوقات باعتبار ساعات يوميه وقتىست كه آفتاب گرم شده باشد و كسى را كه يابس مزاج باشد اگر قبل از قى قدرى غذاى نرم بخورانند و بر سر آن دواى مقى بنوشانند اولىترست و وقت قى بايد كه امعا از ثقل پاك باشد