واجبست كه باشد غذاى ايشان گرم و تر و اگر باشد اعراض ظاهرى سرد و تر پس ضرورست كه باشد غذاى ايشان گرم و خشك واضح باد كه شبان بسبب استكمال قوت حاجت بتدابير كثيره ندارند اما كهول و مشائخ بسبب ضعف قوت محتاج بتدابيراند و واجبست كه تا ممكن باشد كهول و مشائخ را استفراغ بفصد نكنند علىالخصوص حجامت و ارسال علق كه بعد شصت سال ممنوعست و بهترين تنقيه در حق ايشان اسهالست كه بر سبيل اعتدال باشد و در معالجهء ايشان دواى شديد السخونت به كار نبرند كه مفرط الحرارت بنا بر تجفيف رطوبات كه مادهء قيام حرارتست احداث برودت مىكند و بهترين چيزها در حق ايشان اطالت نومست اگر بدان معتاد باشند و در غير معتادين احتمال ضرر دارد و استحمام و اشربهء موافقه نوشيدن و اغذيهء مناسبه خوردن و طبع نرم داشتن و دائم اخراج بلغم كردن بشيافات و حقنجات و از مجراى بول بمدارت و دلك و تدهين و استشمام روائح طيبه و مشى كردن و از جماع اجتناب نمودن واجبست اگرچه قوت باه باقى بود ثقليل درين امر ضروريست و از اغذيه در حق ايشان آنچه قليل الكميت و كثير الكيفيت بود چون صفرة البيض و ماء اللحم و شير بهترست و ايشان را ضرورست كه از هرچه مولد بلغم و سودا باشد پرهيز كنند و از هرچه كه حار و تيز و مجفف بود نيز اجتناب دارند و بدانند كه شير در حق مشائخى كه بعد تناول در نواحى كبد و شكم تمدد و حكّه و درد نيارد بغايت مفيدست زيرا كه هم مغذى و هم مرطب است و انجير بشهد پرورده و لبّ مغز قرطم براى ايشان بهترست و واجبست كه مشائخ را دلك معتدل كنند تا تحليل و تسخين هر دو باعتدال حاصل آيد امّا رياضت مشائخ را حسب اختلاف حالات ايشان مختلف مىباشد اگر ابدان در غايت اعتدال باشد رياضت معتدل مناسب بود و مرطوبى مزاج را رياضت بيشتر بايد تا تجفيف رطوبات نمايد و مهز دل را تقليل در رياضت بايد بلكه هزال اگر زياده باشد هرگز رياضت نكند و تفتيح سدد مشائخ عند حدوث آن ضروريست چون غلظ و ارضيت در اخلاط مشائخ لازمست و تولد بلغم لرّج در ايشان بسيارست سدّه در ايشان بيشتر مىافتد و بهترين مفتحات فلافلى و ترياقست و چون سده بگشايد استحمام كنند و تمريخ
علم الأبدان ( فارسى ) — صفحة 143
مساهمون: واجد على خان
ص١٤٣