آب نيمگرم بريزند .
[ قرشى ]
قرشى گويد كه بعد فصد استفراغ صفرا و تليين طبيعت و تقليل غذا و ترك لحوم و تعدليل مزاج اولًا روغن گل و اندكى سركه به آرد باقلا يا آرد جو ضماد كنند و يا سركه و گلاب و عصارهء كاسنى يا كاهو يا گشنيز تر نهند و آنچه مجرب و محمود است اين است كه بنفشه و باقلا هر دو باريك بسايند بعد از آن اقدام بر انضاج كنند به مثل بابونه و خطمى و باقلا و تخم كتان نطول به آب آن و تضميد به ثفل آن و برگهاى آن سائيده .
و بدان كه صاحب شفا والامقام بر اين اجزا اكليل الملك و زيرهء سياه و حلبه و بنفشه عوض باقلا افزوده و وزن هر يك سه درم نوشته و گفته كه بعد از آن به روغن گل و زردهء بيضه مخلوط سازند .
و ابو منصور گويد كه به قيموليا و اندك زعفران و عنب الثعلب و آرد جو و خطمى سفيد و غيره كه در ادويهء مركبه مذكور شد مساوى گرفته ضماد نمايند .
و اگر در آنجا آثار غلبهء خون باشد فصد باسليق كند و اين دوا نيكو است عدس مقشر و گل سرخ و پوست انار در آب بنگ پخته به روغن گل آميخته ضماد نمايند كه بسيار نافع است .
ابن احمد گفته كه مرهم مذكور مطلقاً نافع است و نزد ضربان سركه به گلاب و لعاب اسپغول و با آب عنب الثعلب به افيون مفيد
علاج ورم بارد خصيه
در بلغمى منضج بلغم دهند و به مرات نمايند پس اضمدهء محلله مثل آرد باقلا نخود و زيرهء سياه و اكليل و بابونه و حلبه و مقل و موم و روغن خيرى و زردى بيضه و ميفنتج و مانند آن ضماد كنند و يا صبر در شراب پخته ضماد نمايند چون گل نيسو را جوشانيد و بر خصيه بندند براى رفع ورم و تسكين درد و استرخاى خصيه بى عديل است و نطول از آب مطبوخ آن نيز در اين باب مجرب و ضماد بيضهء سنگ پشت براى ورم بارد خصيه مجرب است و مغز تخم بيدانجير در شير و پخته ضماد كردن نيز آزموده است و در تحليل افراط نكنند تا ماده صلب نشود بلكه محلل ذى تليين به كار برند و اضمده با روغن كنجد و با زردهء بيضهء مرغ سرشته استعمال نمايند .
و اگر حاجت تنقيه شود مسهل بلغم دهند و بهترين غذا نخودآب است و در ورم سوداوى و صلب منضجات سودا بنوشانند و قى به ميقليات سودا نمايند و به ادويهء مليهء محلله مثل بابونه و اكليل و برگ كرنب و حلبه و تخم كتان و امخاخ مثل مخ ساق بقر و گوزن و شحوم مثل شحم بط و ماكيان و صموغ مثل مقل و اشق و ميع لسائله به ميفنتج ضماد كنند و مرهم حب السفرجل و مرهم اكبر نيز در تليين و تحليل مجرب و بعد حصول تليين در ورم تنقيه از مسهل سودا و حب افتيمون نمايند و در ورم ريحى به سبوس گندم و نمك و گاورس و نانخواه و تخم شبت و كذا پشك موش گرم كرده تكميد كنند و جوارش كمونى خورانند و روغن ياسمين كه اندران مشك و جندبيدستر حل كرده باشند در احليل چكانيدن نافع است و همچنين بستن برگ تنباكو گرم كرده و يا پارچهء سفيد چهار ته كرده در شراب براندى تر نموده بر خصيه نهند و از بالا آن كباب به مطبوخ قنب كنند سوزش در جلد پيدا بوده رطوبتى غربيه به عرق بيرون خواهد شد و در عمل يكدو بار نفع روديد .
و اگر زائل نشود هر چه در ورم بلغمى گذشت به كار برند .
ذكر ادويه مفرده مفيد اورام بارد خصيه :
ضماد صابون اتعاف كه آن شجرهء ابى مالك است و كذا بابونه در تحليل ورم اثيين مجرب سويدى است .
و كذا جوزبوا چون سى روز متواتر ضماد كنند در تحليل اورام صلب و غير صلب مجرب او است .
و ضماد نخود سرخ يا سياه تنها به عسل مطبوخ و كذا گشنيز به عسل و كذا زيرهء سياه تنها يا به آرد باقلا و رزيت و كذا زيره به عسل و كذا موم زرد وزيت در آفتاب گداخته و كذا زيره و يا قروماناى مضوغ صائم به عسل و زيت آميخته و كذا سداب و برگ غار كوفته به آب پخته و كذا حندقوقا و كذا روغن آن و كذا عسل و شراب و نمك و كذا تخم خرماى كوفته مثل غبار ساخته به سركه و كذا كرسنه به آب سرشته و كذا نفط سفيد و كذا سفيداب و مقل ازرق به ميفنتج سرشته و كذا مويز سياه منقى و آرد باقلا مثل عصيده پخته و روغن بابونه آميخته و كذا مرزنجوش سوده به روغن گل و موم سرشته و كذا خمير آرد و پودينهء كوهى و نمك آميخته و كذا ايرسا در سركه پخته و شرب و ضماد و كذا اشنه و بستن نان گرم هر واحد محلل ورم بارد است .
و ضماد اكليل الملك مطبوخ به ميفتنج و كذا اشق به سركه و كذا تخم فنجنكشت يا برگ آن به روغن زرد و برگ كرم و يا به موم و كذا مقل ازرق و كذا برگ لغنع و مويز منقى سرخ رنگ و كذا نخود سرخ كوفته به آب پخته و كذا آرد باقلا و زيره و كذا بخور مريم هر واحد محلل و ملين ورم صلب است و كذا شرب و ضماد تودرى نافع .
ديگر برگ بكاين در آب جوشانيده گرماگرم بر خصيه بستن براى تحليل ورم معمول استاد مرحوم است ديگر بيضهء كحچره در آب گشنيز سبز يا آب عنب الثعلب سبز سائيده و گاهى همراه ديگر محللات مثل زيره و زردچوبه