ضرر كثير به تضعيف مىنمايد رجوع مفرط و هر طعام غليظ و اشياى ثقيل و ادخال طعام بر طعام هضم ناشده رضا و معده است .
و گويند كه خوردن مشمش و شرب حجر اليهود و ادمان اكل حصرم و روغن پسته و كثرت استعمال آب گرم و شراب كثير المزاج و دوام استعمال فقاح شعير و لحم تنفذ مضعف معده است .
علاج امراض معده از سوء مزاج حار ساذج
در آن وجع معده و ضعف هضم و سوء هضم تخمه و نقصان و بطلان اشتها و جوع كلبى و جوع الغشى و عطش مفرط و فواق و وجع الفواد است پوست سماق و زرشك سائيده سكنجبين و شربت انار آميخته بخورند و صندل زر ورد طباشير سماق با سركه و گلاب سائيده بر معده ضماد كنند و يا شربت انار ترش و شربت ليمون هر يك دو توله در عرق نيلوفر و بيد ساده و كاسنى هر يك پنج توله بنوشانند و از تراشه كدو و برگ خرفه و كاهو و كشنيز سبز هر يك دو توله و صندلين يك نيم توله ضماد سازند و ضماد سوار خيلى مفيد است .
و اگر در معده ضعفى بود شربت سيب شربت ليمون دهند و سكنجبين سفرجلى .
بالجمله اشربه و ربوب باردهى مسكن حرارت چون شربت عناب و صندل و بنفشه و انار و غورا و ليمون و رب ريباس و سيب بنوشند و اغذيهى غليظ ترش بدهند و حصرميه و سماقيه با بطون گاو نافع است .
و اگر معده ضعيف باشد رمانيه و زرشكيه و حصرميه با گوشت طيور و چوزهى مرغ غذا سازند و بالاى طعام آب شديد البرد نوشيدن معدهى گرم را به غايت مفيد است و به گل سرخ و صندل و خرفه و عدس ضماد كنند و اين دوا جميع امراض گرم معده را مجرب انطاكى است كشنيز خشك تخم كاسنى هركدام يك اوقيه گل سرخ هليله زرد مصطكى هركدام چهار درم فوفل صندل سفيد گل بنفشه رب السوس هركدام سه درم همه را كوفته بيخته در آب نعناع و آب ليمو سه مرتبه تر كرده بدارند و خشك سازند آنگاه با شكر طبرزد به قوام آورده بسرشند و به قدر حاجت استعمال نمايند و خوردن طباشير عود گل سرخ و آمله با رب سيب سرشته نيز مفيد و ديگر معدلات بارد مثل زرشك و انارين و تمر هندى و سيب و به و غبيرا و نارنج و برگ حماض و رب آن و سماق و آمله و هليله و سك و صندل و طباشير و كافور و گلنار و كشنيز و كاسنى و عنب الثعلب و تخم خرفه و حب الآس و انار دانه و گل سرخ و پست جو و گلاب و ماء الشعير و ليمو آب غوره و سركه و جغرات و آب رائب و دوغ گاو به عمل آورند و شرب و ضماد صندل سفيد و سرخ و كذا شرب گل بنفشه و ضماد آن به گلاب و شرب ترشى ترنج و كذا شورباى ماكيان و نهادن دست و پا در آب سرد و ضماد شكوفه سيب ترش و شرب و ضماد عصارهى بهى هر واحد در تسكين التهاب معده و مجرب سويدى است و كذا شرب و ضماد عصارهى خيوط نرم انگور و عصارهء و حىالعالم و عصارهى خرفه و عصارهى عصى الراعى و بزرقطونا و انار ترش و خيار و بارتنگ و شير زنان و شنجار يعنى كاهو برى و كذا شرب طبيخ اصل السوس و ماء الشعير به آب انار ترش و شربت انار ترش آب انار ترش مع آب كشنيز سبز و گل بستان افروز به سكنجبين و آب حصرم و سركه و ترشى نارنج آب توت شامى و ماء القرع و دوغ گاو و كذا اكل بقله كرسنه و پنير تازهى بى نمك و لحم سفيد اترج و انار ترش و دماغ ماكيان و اسفاناخ مسلوق و لحم قثاى مقشر و شفتالوى پخته و توت شامى و كدو مهرا پخته و و نبق و فوفل و كذا ضماد آب كاسنى بسويق و يا عصارهى اسفاناخ و يا روغن گل مخلوط به موم و به آب سرد كرده و يا اذن القبس و يا عصاره قثا كذا امتصاص ريباس هر واحد مسكن التهاب و حرارت معده است .
اقوال حذاق :
[ شيخ ]
شيخ مىفرمايد نفع مىكند التهاب معده را شرب جغرات چون امن از سرعت قبول استحالهى او و فساد او در معدهى حار باشد و سركه خصوصاً به كشنيز و رائب بقر و مغز خيار و كذا ماهى تازه خاصه مسكن التهاب معده است اگر امن از استحاله و فساد او باشد و آب سرد و كاسنى و قثا و شفتالو غير شديد المائيت كه مستحيل به صفرا نگردد و كاهو و برنج و عدس و كشنيز سبز به سركه و كدو و مانند آن مخلوط بكافور و صندل و گل سرخ اگر احتياج آن افتد .
و ايضا قرص طباشير خورانند و خصوصاً چون در اينجا اسهال صفراوى باشد و غذا بيضهى مسلوق در سركه و عدس در رمانيه و سماقيه و حصرميه دهند و گوشت كه ايشان را رخصت آن مىدهند آن لحم تيهو و دراج و چوزهى مرغ است .
و اگر حرارت او به حد انهماك قوت نرسد غذا بارد غليظ مثل قريص سمك تازه و قريص بطون و ايضا هر آنچه در آن قبض باشد بخورانند و رب خشخاش و شربت او بسيار نافع است و تضميد به مبردات سودمند و گاهى مثانه مملو به آب سرد بر معدهى آنها مىنهند و چون تضميد معده باضمده مبرده كنند بايد كه از سرد شدن حجاب و كبد كه ضرر به افعال او رساند احتياط نمايند چه بيشتر از آن آفت در نفس و برودت در كبد عارض مىشود پس اگر ضررى از آن دريابند تدارك او به ريختن روغن گرم بر آن موضع و تكميد بدان نمايند و بدل اضمده مشروبات كنند .