اگر قرص مذكور به اين اشربه دهند جائز است و كذلك به آب خرفه مفيد .
و نسخهء او همان است كه در قول گيلانى مسطور شده و اشربه بارد قابض آن را موافق است و شيرهى تخم خرفه بياشامند و برگ كاهو و ساق او با سركه دادن و در طعام كشنيز تر و كدو و كاهو پختن و به طون گاو به سركه و حصوص معمول به گوشت ماكيان به سركه و به آب غوره و به آب انار و آب زرشك و آب سماق سود دارد و مزدرات بنز در اين نوع سفيد است .
و اگر با حرارت معده ضعيف باشد سكنجبين سفرجى يا شربت انار يا سكنجبين بزورى هر واحد تنها يا به اين سفوف دهند گل سرخ ده درم طباشير سه درم سماق منقى سه درم كشنيز خشك و درم شربتى دو درم و تراشه كدو برگ خرفه و ساق آن برگ بيد همه را بكوبند و صندل سفيد سوده به آن آميخته بر معده ضماد نمايند و طحلب به صندل و اندك كافور خيلى سودمند است .
علاج امراض معده از سوء مزاج بارد ساذج
و آن وجع معده و ضعف هضم و تخمه و نقصان و بطلان اشتها و جوع كلبى و جوع البقر و نفخ معده و جشا و فواق است مصطكى پوست ترنج هر واحد يك ماشه سائيده در گلقند آميخته تناول نمايند و مصطكى سنبل الطيب عود پوست ترنج در سركه و گلاب سائيده بر معده ضماد سازند و جوارش كمونى و دواء المسك خورند و ديگر جوارشهاى گرم چون جوارش عود و مصطكى و دارچينى و مرباى گرم مثل زنجبيل مربى و جوزبواووج و گلقند بخورند و معجون فنجنوش براى جميع امراض بار و معده از مجرب است و ماه فرفين نيم مثقال دارچينى قرنفل باديان خطائى دانهى هيل مصطكى هر يك يك درم و نيم رطل آب بجوشانند تا سريع آيد عسل چهار درم اضافه نموده نوشيدن براى سوء مزاج بارد معده و ريح بارده تأليف حكيم شريف خان است و شورباى مرغ و نخوداب و گوشت كبك و گنجشك و دراج و مانند آن دارچينى و قرنفل و فولنجان و كشنيز خشك و زيره خوشبو كرده غذا سازند و سنبل الطيب قرفه عود صبر افسنتين هر يك دو مثقال زعفران يك درم باريك و به شراب يا به آب بهى طلا نمايند و شرب حب بلسان و صرف و عود بلسان و كرويا و بيخ ران دزد فرا كه آن فراست و درد رنج و قيصوم و روغن او و خولنجان و نضع و عود البخور مثقال و سكنجبين و خبطيانا و كباش قرنفل و اسطوخودوس و ورم مع پوست كبر يك ورم دسته و دارچينى و قره العين يعنى كرفس الماء و سنبل هندى و ضد توقا و باديان و انيسون بسباسه و زنجبيل و اكل بقلهى ترنجان مسلوق مطيب به زيت و تخم آن معده و گند نانى مسلوق مطيب به سركه وزيت و زيره و فلفل مطبوخ بالحم و كذا جوز مربى كه به قدر فندق با شهد مجرب سويدى است و همچنين فرنجمشك كه مجرب او است و شرب و ضماد نارمشك و فاغره و زرنب و برگ ترنج و روغن بلسان و جغد بواواسارون فم روغن به طعم و در فلفل و معتر و اختلاط خردل بطور هر واحد مسخن معدهى باروست و هيل و قاقله و مصطكى و كندروساذج هندى و پسته و پوست فارج آن و افسنتين و ثوم و سعد و انجدان و كرفس و كهون و قرفه و نانخواه و پوست ترنج و حلقيت و اذخر و كبر و كبابه و كاشم و عسل و گلقند عسل و قانصه ماكيان نيز مفيد است و ابن معجون فنجنوش جهت سائر امراض معدهى بارد و و تحريك ماه بعد ياس از آن دو فع تخمهها و فثيان و سوء هضم و ضعف جگر و سوء القنيه بواسير مجرب انطاكى است بگيرند براده خبث الحديد صاف هر قدر كه خواهند و در سركه تند خفت روز تر كنند و هر روز تبديل سركه نمايند بعده سائيده از آن يك جزو بگيرند و از هليلهى كابلى سياه و زرده و آمله و از هليلهى كابلى سياه و زرد و آمله و بليله هر واحد نيم جزو و شونيز مصطكى عود هندى واحد و ربع فرو جوز شامى و هندى و قرنفل و زنجبيل و دارچينى هر واحد ثمن جزو كوفته بيخته بسه چند آن عسل كف گرفته بسرشند .
و اگر خوشبو خواهند مشك و عنبر و آب حل كرده آميزند شربتى يك مثقال .
اقوال حكما :
[ شيخ الرئيس ]
شيخ الرئيس نوشته كه اگر اين مزاج خفيف باشد اقتصار كنند در علاج آن بر اقراص و رو كه در آن افسنتين و دارچينى داخل بود بالطبخ زيره و نانخواه مطبوخ در ظرف آبگينهى صاف و نانخواه در اين منفعت عظيم است .
و اگر قوى تر از آن باشد لا بد است از استعمال ما بين قوى الحراره و به زور حار و فلافلى و ترياق و مثروديطوس به شراب و منجر نيبابميبه و كمونى و امروسيا و فنلاويقون و دواء المسك مر و معجون اصطمخيقون و كندرى هنگامى كه طبيعت نرم باشد نافع است و بايد كه امثال اين ادويه مطبوخ سنبل الطيب و مصطكى و اذخر و مانند آن بخورانند و زنجبيل مربى نافع است .
و ايضا قرص درد با مثل آن عود و همچنين فلافلى به شراب كه آن شديد التسخين است براى معده و استدلال مىكنند بر غايت تأثير او به فواق و مىبايد كه حلتيت و فلفل در اغذيه استعمال نمايند كه اينها كثير النفعاند و ثوم نيز نافع ترين اشيا است و از او بان نافعه در تمريخ معده روغن بابونه و روغن حنا و روغن سوسن و روغن مصطكى است كه در آن پيه ماكيان داخل كنند .
و اگر