صبح از تخم گشنيز يا گشنيز خشك ، عناب نيم كوفته در عرق شاهتره يا عرق كاسنى و اگر سعالى يا خراشى در آلات تنفس باشد در عرق نيلوفر به اضافه ، بهدانه ، بنفشه و سپستان جوشانيده ، صافش را با نبات يا ترنجبين بياشامند و فصد را در روز سوم ، قبل از نهار نمايند و از چهل الى شصت و هفتاد و هشتاد مثقال خون بگيرند . در روز چهارم ، اماله ملينه را سه آب بريزند و اگر فلوس داخل نمايند انفع است - زيرا در رفع اورام باطنى و ظاهرى بسيار مؤثر است - و يا عوض اماله ملين ، از نمك فرنگى با ترنجبين يا شيرخشت بنوشند و يا نقوع سناء مكى و يا ورق گل سرخ و تمر يا آلوى بخارائى يا آب مطبوخ آن را با ترنجبين بياشامند كه تا مغرب شش هفت مجلس كامل فعل كند . روز پنجم ، در صورت اشتداد ورم ، اعاده فصد نمايند : اگر جانب چپ و بيضه يسرى باشد ، از باسليق چپ خون بگيرند و كمتر از دست راست بگيرند . و هرگاه اشتداد زيادى نباشد ؛ يا دمويت ورم چندان نباشد ، فصد ثانى ، لازم نمىشود . و اگر عوارض ، دلالت بر كم بودن دم داشته باشد ، در هفتم و يا نهم و يا يازدهم ، فصد ثانى و يا فصد اول را نمايند . و اين اهتمام ، براى اين است كه در صورت تهاون و تغافل ، احتمال تجمع و انفجار و تقيّح دارد و موجب زحمت زياد مىگردد .
بسا مىشود كه بعد از دو فصد و تنقيهها ، باز ورم باقى مىماند . در اين صورت ، حجامت موضع عجز و عصعص كه عامه كمرگاه و بالاترش را چهاربند كمر مىنامند . و بهتر اين است كه محجمه بر آن موضع مىچسبانند و به قوّت مىمكند تا گوشت بالا آيد و هنگام زدن تيغ شود بر همان جاى شاخ ، زالو مىاندازند به قدر ضرورت و كم كردن خون از نه و ده و بيست عدد زالو بايد انداخت . و بعد از افتادن ، لازم است چند دفعه بادكش نمايند تا خون مجذوب غير مدفوع ، برآيد .
استعمال اطليه و اضمده از ابتدا تا انتها لازم است . از ابتدا تا زمان تزيد و اشتداد ، مىبايد رادعات ؛ از قبيل گل ارمنى و شياف ماميثا و آب هميشه بهار و آب گشنيز تر و تا جريزى و آبش و سركه و امثالش مكرر بمالند . و در اشتداد و تزيد ، لعاب بزرك و شنبليله و تخم مكرد را مخلوط به رادعات بايد ماليد . و در انتهاء و انحطاط ، مىبايد اقتصار بر محللات ؛ مثل بابونه و تخم لاكپشت و مغز اكليل الملك و بوره و نطرون و امثالش با سركه نمود .
تا ممكن شود ، ارسال علق و زدن شرط و اقدام بر تقيّح و تقرح ورم ننمايد كه موجب زحمت زياد و مفاسد مىشود ؛ زيرا كه عضو ، صاحب لحوم رخو و كثرت رطوبت و مستعد فساد و تأكّل است و مواد ، به سرعت توجه و نزول به آن مىنمايد .
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 237
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٣٧