و تب دق بروز كند - و هرگاه آن فضول متعفنه كه موجب حمى يوميه شده است ، استعداد قبول عفونتش بيشتر باشد ، در همان معده و امعاء ، عفونتش امتداد بهم مىرساند و حالا : اگر صفراويتش غالب باشد - يعنى همان صفراى متولدهء در معده كه مرّه يا محىّ و غيره است - ، باعث « نوبهء غبّ » مىشود و اگر بلغم متولده در معده باشد ، بهطور مواظبه ، « نوبه » مىآيد اگر مادهء عفنه ، مركب باشد ، بهطور « شطر الغب » هرروزه مىآيد . و هرگاه آن فضول ، عفونتش در كبد و يا در طحال و يا در كيسه صفرا و يا در مفاصل و يا در دماغ و ساير اوعيه و افضيه بروز كند ، همين قسم حميات نائبه و دائره مىآيد .
تفاوت هر مستوقدى - يعنى مكانى كه اين فضول ، در آنجا عفونت بهم رسانيده - از عوارض و علامات كه در فصلش ذكر خواهد شد ان شاء الله ، معلوم مىشود . يك تفاوت ديگر در اين فضول متعفنه مىباشد كه : در غير معده و امعاء ، مىشود كه از اخلاط اربعهء متولدهء در كبد و واقعهء در آن افضيه كه خارج عروق است ، مفردا و يا مركبا قبول عفونت نمايد و تبهاى نائبه تولد كند . لذا نوبهها به اقسام متعدده عارض شود ؛ ولى اسباب عفونت آنها اغلب از امتلاء و عفونت حاصله در معده و امعاء است كه تنقيه تامه لازمه را نمىنمايند ؛ لذا سرايت به آن اخلاط مىنمايد و بسيار اتّفاق مىافتد كه عفونت ، ابتدا - بعد از حصول در معده و امعاء - به اخلاط محصوره در عروق مىسرايد و بلافاصله حميات لازمه از « غب لازم » و « محرقه » و « مطبقه » و غيرها بروز مىكند ؛ يا آنكه ابتداء به اخلاط محصورهء در عروق ، عفونت سرايت نمىكند ؛ بلكه بعد از عفونت اخلاط ؛ يا رطوبات خارجه از عروق ، از مستوقد هريك ؛ خصوصا كه مستوقدش كبد باشد ، به اخلاط محصورهء در عرق سرايت مىكند و موجب تبهاى لازمه مىشود و هرگاه عروق ، ممتليهء از فضول فاسده باشد ، ناخوشى ، صعب و عاصى از قبول علاج مىباشد و اسباب طول ناخوشى است و بسيار مىشود كه بدن ، استخلاص تمام بهم نمىرساند .
اگر مواد يا ابخره كثيفهاش صعود به دماغ كند ، اسباب « سرسام به عرف عام ؛ بدون ورم اغشيه » فراهم مىآيد و اگر پردههاى دماغ ؛ يا جوهر مخ متورم شود ، « سرسام به عرف خاص » است و علاج ، بسيار صعب مىباشد . در هر دو صورت ؛ اگر مواد ، نزول به ريه كند ، ناخوشىهاى ريه از ورم ، احتقان مده ، سل و سعالات مزمنه عارض مىشود و اگر به پردههاى داخلى اضلاع و يا خارجى اضلاع ريزد و ورم كند ، اقسام ذات الجنب بهم خواهد رسيد و اگر ماده به چشم و گوش و يا حلقوم ريزد ، امراض آن اعضاء باقسامها بروز خواهد كرد و اگر مواد ، به بحران انتقالى به خارج توجه نمايد ، اقسام بثور و دماميل و
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٠١