[ درآمد ]
هذا رسالة فى علاج الامراض الواردة على بدن الانسان .
بدانكه جميع امراض امتلائيه ، - يعنى امراضى كه سبب عروض و حدوثش ، پرى اجزاء بدن باشد - از شش چيز حاصل مىشود :
[ اخلاط اربعه ]
چهار چيزش اخلاط اربعه است - كه خون و صفراء و بلغم و سوداء باشد - پنج آنها ، ابخره و رياحى است كه از آن چهار ، و يا از غير از آن چهار ، حاصل شود در بدن و صعود يا نفوذ نمايد در مجارى و يا محتبس شود در افضيه . و ششم از آن ، فضول و زيادتى است كه ابتداء در افضيه و اوعيه بدن از غذاها يا فضول غذاها و يا رطوبات زائدهء از آنها و از مشروبات معتاده و غير معتاده و ميوهها و سوء ترتيب در اكل و شرب آنها ، فورا يا به تدريج ، حاصل مىشود . و از اجتماع و تراكم و عفونتهاى آنها ، ديدان يا حصاة تولد مىيابد و يا اوجاع باطنى يا اورام - باقسامها - يا انخلاعات و يا اجتماع مياه و رطوبات در اوعيه و مواضع خاليه و غيرها حاصل مىشود .
[ امتلاءها و زوايد بدن شش بود ]
بالجملة آنچه فحص شده ، جميع امتلاءها و هر زوايدى كه در ظاهر و يا باطن بدن حاصل مىشود از اين شش چيز ، خارج نيست ؛ پس بر معالج لازم است كه دفع علتهاى امتلائيه را به ضد نمايد و آن امتلا و پرى را از بدن اخراج نمايد تا بدن از آن پرى خالى شود و عوارض آن امتلا و پرى زايل شود ؛ بنابراين لازم است كه بيان هر امتلائى را نمايد و اسباب حدوث آنها و علامات مخصوصهء هر امتلائى را ذكر نمايد و علاجات مشتركه و مخصوصه هريك به نحو اختصار برنگارد تا بر معالج ، ازالهء هريك آسان شود و اين مطالب در ذيل پنج فصل و خاتمهاى بيان مىشود .
فصل اول : در تفصيل امتلاءات :
بدانكه هر امتلائى كه اولا در معده و امعاء حاصل مىشود ؛ يا از زيادتى مقدار غذاست ؛ يا از تداخل اغذيه ؛ يا خوردن اشربه در خلال اغذيه و يا بر روى غذا ؛ يا جمع نمودن اطعمه با ميوههاى مفسده اغذيه ؛ يا آشاميدن زياده بر قدر