بخش دوّم : اعانت طبيعت در دفع موذىها
موذىهاى داخلى بدن ، عبارتند از همان اخلاط فاسده و رطوبات عفنه و اثفال غذائيه و اغذيهء فاسده در فم و قعر معده .
اگر فضولات ، در فم معده باشد
و طبيعت هم نتواند بدون اعانت اين فضولات را اخراج كند ، بايد به قسمى كه درعينحال كه مقصود را عملى مىكند و اخف مراتب هم هست ، طبيعت را يارى دهيم ؛ مثلا اگر غذاى فاسد يا رطوبت ترشى يا صفرائى يا بلغمى در فم معده باشد كه به اعانت انگشت يا پر به حلق قىء آورد و امتلا زايل گردد ، نبايد منافى طبعى خورده شود كه قىء آورد ؛ حتى آشاميدن آب گرم و سكنجبين و ماء العسل و روغن بادام كه سادهترين مشروبات هم هستند هيچ ضرورتى ندارد ؛ بلكه معمول داشتن آنها عبث و فعل مرجوح است . امّا اگر نياز به مقيئات باشد ، باز هم بايد دقت كرد كه از سبكترين آنها شروع شود ؛ لهذا بايد از شرب آب گرم و روغن بادام و سپس سكنجبين يا عسل كه ملايم طبع است به علاوهء آب گرم و سپس شيرهء تخم ترب و آب ترب و آب طبيخ ريشهء خربزه با سكنجبين يا عسل ، با حفظ مراتب شروع كند و تا اين مراتب را طى نكرده از استعمال خربق و افتيمون كه خيلى منافى با طبائع هستند و اشمئزازآور مىباشند و بعلاوه سمّيت هم دارند ، احتراز نمايد و گرنه ترجيح مرجوح و خود را به مهلكه انداختن است كه عقلا و شرعا ممنوع هستند .
امّا اگر فضولات ، در قعر معده و امعاء باشد ،
اينجا هم گرچه درمان ويژه دارد امّا آن حفظ مراتب خفت و آسانى از ضروريات است ؛ مثلا اگر به استعمال شيافى از شكر و نمك يا حقنه از آب گرم - مثل آب حمام - يا آب گرم و هشت درهم شكر سرخ و چهار درهم روغن كره و دو درهم خاكستر و دو درهم خاكشير و دو درهم نمك فراغت حاصل آيد ، آشاميدن ملينات و ازدياد ادويهء مسهله در حقنه جات و فتيل و شيافات ، همان ترجيح مرجوح است بر راجح . پايان