بوزينه و شتر خوب و اسبان قيمتى كه در همهء روى زمين معروف و مشهور است . نژاد اين اسبان با اسبان مخصوصى حضرت سليمان نسبت مىدهند . حسب و نسب اين اعراب را به جانب خليل الرحمان نسبت مىدهند . از صفات محمودهء ايشان هنوز اين اوصاف باقى است : عهد و پيمان نشكستن ، و به مهمان اكرام كردن و تعصّب كشيدن .
در ازمنهء سالفه قبل از بعثت حضرت نبوى - صلّى اللّه عليه و آله - در علوم شعر و طبّ و رياضى و نجوم و حكمت و در ساير فنون حدسيات و كهانت كمال مهارت را داشتند . ارقام هندسى متداول ، از اختراعات آنهاست . و به همين فنون و علوم بعد از حضرت ختمى مآب به اروپ و آسيا مستولى شدند . حتى تا استانبول رايت لشكر اسلام را كشيدند و سيصد سال در مملكت مزبور حكمرانى كردند . الحال هم از سلسلهء اعراب در آنجا باقى است .
ملبوس صيفى و شتوى آنها يكى است . قوت غالب اعراب شير شتر و گوشت شتر و گوسفند و خرما است . مذهبشان اسلام و لغنتشان مطلق عربى ، مگر بعضى از طوايف تحريف الفاظ و حروفات كردهاند . خط قديمى كوفى و خط امروزى آنها نسخ است . خلاصه به حسب مكانيت افضل و اشرف نوع روى زمين است ؛ زيرا كه ظهور اسلام و مدفن خير الانام و بعضى از ائمه كرام و جبل سينا ، عيون موسى ، مدين شعيب ، تيه بنى اسرائيل ، بئر معطّله ، قصر مشيدّه ، جشن شداد و بيوت فاربين و مرقد گروهى از انبياء و اوصيا چنانكه در كتب متقدّمين مبسوط است ، در اين ارض مقدّس واقع است .
ولايت حجاز در جنوب غربى اين اقليم محدود است از جانب شمال به سوى دريا به سوريا ، جنوبا به يمن ، شرقا به نجد ، غربا به بحر احمر . عدّهء نفوسش 800 هزار نفر . مركز حكومتش در ساحل بحر احمر شهر جدّه است . تمامى جمعيتش دوازده هزار نفر است . بعضى مردم در دو چيز جدّه اشتباه كردهاند : يكى در لفظ آنكه جدّه به فتح مىخوانند و يكى در شهر آن قبر حضرت حوّا عليها السلام را مىدانند ، و حال آنكه اهل لغت از جمله صاحب مجمع البحرين در مادّه « جد »
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 159
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٥٩