وضع اسكلهء صامسوم « 1 »
شهر صامسوم از مضافات طربزون و يكى از بنادر معتبرهء آناتولى است . در محل وسيع در صفهء كوه قراصامسوم واقع شده ، عرض شمالى اين نقطه 41 درجه و 21 دقيقه و طولش از گرىينچ 36 درجه ، 20 دقيقه است .
شهر از دريا به مسافت بعيده نمايان است . دو سنگر معتبر در دو سمت شهر موجود است و جمع قليلى از عسكر مشغول حراستاند . در جميع شهر 45 نفر عسكر است . كوچههاى راست ، سنگفرش زياد دارد و به طرز خاك روسيه در اينجا احمال و اثقال را در عرّادهها نقل مىنمايند . 7 جامع بزرگ و 4 مدرسهء دولتى و 12 حكيمخانه دارد . در سر كوچهها چند جا مكتبخانه بنا كردهاند . دو مكتب را رشديه [ در اصل : رشيديه ] مىنامند . همينكه اطفال متعلّمين از اين مدارس رشد و قوّه پيدا كردند اينها را به مدارس اسلامبول مىبرند و دولت عليه در خصوص تربيت اطفال جميع بلاد ممالك خويش اهتمام زياد دارد . وكيل قونسول شش دولت در اين شهر مقيم است : ايران ، روس ، فرانسه ، يونان ، انگليس ، نمسه . وكيل قونسول دولت عليه ايران در اينجا عالىجاه محمد ابراهيم بيك پسر حاجى اسماعيل تبريزى است . برادرش با جمعى از ايرانيان به خدمت جناب آقا فايض گشتند . خود وكيل كونسول در استانبول بود . تبعهء ايرانى بهقدر 150 نفر در اين شهر ساكن است . آيا اينها چهقدر منافع دارند كه بيشتر از ده سال از وطن دست كشيده در غربت به كسب معيشت مشغولند و به هيچوجه ميل مراجعت به وطن خود ندارند ؟ كاش در ولايت ما هم امر تجارت نوعى وسعت مىداشت كه منافع اهالى به خود دولت عايد مىشد .
عدّهء اهالى بلد را كسى بهطور يقين مطلع نبود . تخمينا دو هزار خانوار و پانزده هزار نفوس مذكور بود . عمدهء حاصل اين ولايت توتون سيگار است .
پنج يا شش فابريك دارد كه برگهاى توتون را از مزارع جمع كرده ، بعد از تسويه به جعبه گذاشته به اطراف و جوانب مىفرستند . از كلّ منافع آن كسى
هامش
( 1 ) نويسنده همهجا اين شهر را صامسوم ناميده است ، اما در نقشههاى فارسى از آن با نام سامسون ياد شده است .