و به وفور ذخاير معروف و به اقسام فواكه مشحون و به انواع نعم مقرون .
اسواق آن وسيع و خانات آن معتبر . حمامهاى آن بانظافت و بساتين آن متنزه . پيوسته نعمت امنيت و ارزانى براى مردم رى حاصل و از شر گزندگان و جانورهاى موذى محفوظ . قنوات كثيره و مياه وافره و مكاسب عديده و تجارات مفيده دارد . و در اين شهر از علماى اعلام و عوام زيرك و نسوان با عقل و تدبير بسيار است . محلات رى پاكيزه و طيب است . هوايش لطيف و خاكش طرفه و با نظافت وضع است . اهل رى با جمال و كمال و عقل و فضل و برترى مىباشند و مجالس تحصيل و مدارس تكميل و قريحهء اهل بلد و صنايع عجيبه و بدايع ظريفه و مكارم و خصايص ايشان زياد است . هيچ گويندهاى خالى از فقاهت نيست و هيچ بزرگ و رئيسى بىعلم و درايت .
محتسبش صاحب اسم و خطيبش بليغ و اديب . مختصر رى زيب و زينت بلاد اسلام است و از امهات بلدان محسوب مىشود و در آن از پيران و مشايخ و فقها و علما و رجال جليل القدر و ائمه و اوتاد و پيشوايان و زهاد و سپاهيان و سران لشكر و ملوك عظيم الشأن ازدحامى است . و از خصايص رى وفور برف و يخ است و از براى فقاعش ذكر و بيانى است و براى ثيابش اسم و نشانى . طلاب و محصلينش را علم و اخلاق است و رساتيقش را قدر و منزلتى معتنابه . كتابخانههاى خوب و عجيب دارد و بساتين خوب « 1 » از خربزه و غيره و روذه كه اسم دو مكان است از عراق اعلى و اسفل و وضعى خوشآيند دارد در رى است . و رى را قلعه و شهرى است كه اسواق رفيعه و خانات عاليه دارد و آلات و ادوات صنايعشان نفيس و پاكيزه است . روزى ما وارد شديم به ابو العباس اليزدآبادى « 2 » كه منسوب به يزدآباد از قراى رى است و اين در وقتى بود كه ناصر الدولهء - ديلمى او را در نيشابور در محل با نزهت و صفائى منزل داده بود . گفت من نمىدانستم نيشابور شهرى است به اين خوبى و پاكيزگى . آيا رى مثل نيشابور هست ؟ هريك از حضار مجلس سخنى در اين باب داشتند اظهار نمودند و عقيدهء خود را بيان كردند . آنگاه من شيخ را دعا و ثنا نموده
هامش
( 1 ) - در ترجمهء احسن التقاسيم : « ميدان بطيخ » آمده و در توضيحات « مركز ميوه فروشى » ( ص 583 ) .
( 2 ) - ايضا : يزدادى .