زياد ، رعاياى جبالبارز صاحب اغنام و احشام هستند . طايفهء جبالبارزى در جيرفت ضياع و عقار بسيار دارند خصوصا خوانين آنها . بعضى معابر كوههاى جبالبارز طورى سخت و صعب است كه سواره به ندرت مىتواند عبور نمايد . معدن مس و گوگرد و سرب و نشادر و زغال در اين كوهستان موجود است . در سر بعضى كوهها آثار سنگر زياد و قلعجات كوچك بسيار است كه منهدم شده . در بعضى قبرستانها از قرار مذكور قبور چهار ذرع قد ديده شده است .
در جبالبارز ، قرى و مزارع معتبره هست از جمله قريهء امگز است كه آن را امجز هم مىگويند . طوايف چند در اين قريه سكنى دارند و هر طايفه را اسم مخصوصى است . عدهء نفوس سكنهء امگز تقريبا سه هزار و هفتصد نفر است . گذرگاه معروف به گذرگاه حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام و محل معروف به ديوان مراد و مقبرهء بابا سعد و بابا خالص و مير طايف از اماكن شهيرهء امجز است .
يكى ديگر از قراى معروف جبالبارز قريهء گريگان است كه در قديم آن را گير مكان مىگفتهاند . اهالى اينجا نيز ايلنشين و صاحب اغنام و احشاماند مثل سكنهء امجز و عدهء نفوس آنها تقريبا سه هزار و سيصد نفر است و هرچند آن طايفه جداگانه مىباشند و اسم مخصوصى دارند . از آباديهاى معتبره كه در واقع متعلق به گريگان است يكى گزم است كه واقع در وسط ييلاق و قشلاق مىباشد . نخيلات زياد دارد و خرماى اينجا بسيار خوب مىشود .
در گريگان باغات و مزارع و ميوههاى سرحدى بسيار است و از همهچيز زيادتر گردو است كه حمل به بنادر مىنمايند . آب گريگان از آب امجز گواراتر است و مياه چشمهسار از طرف مشرق به شمال و جنوب مىآيد و آب قنوات جلگه از شمال به جنوب مىرود . آخر كوهستان گريگان متصل به ريگان نرماشير مىشود و خاكش منتهى به خاك بلوچستان ميگردد .
چند قلعهء معظم در قلههاى كوه توابع گريگان است . از جمله يكى قلعهء شاه سموران است . آثار آخورهاى بزرگ در آن ديده مىشود كه براى اسب از سنگ تراشيدهاند . رودخانهاى از بالاى كوه مذكور مىگذشته و هفت باب آسياى معتبر داشته . حالا رودخانه چهل پنجاه ذرع پائين افتاده و
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 2061
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٢٠٦١