آن مىشوند . شبستان ديگر در جانب شرقى است . باير و بىسقف است . در جنب مدخلى كه در طرف يسار شرقى است حوضخانهء مسجد واقع و مشتمل است حوض هشتى بسيار بزرگى را كه ممر آب وقفآباد است . اما چون در اين زمان دائما آب از آن نمىگذرد حوضخانهء كوچكى در جنب آن بنا كردهاند كه آب آن از چاه است . نيز حوض كوچكى در همين محل تازه احداث شده كه ممر آب شور است و تخمينا سه ذرع پائينتر از سطح زمين اين مكان مىباشد . حوضخانهء كوچكى هم مقابل يكى از دو مدخل شبستان است كه به جهت فصل زمستان مسقف شده . دو منارهء بسيار بلند اين مسجد راست كه مشرف است بر تمام عمارات بلده و قراى حومه . خارج هر دو مناره از سر تا پا كاشى الوان ممتاز است و در وسط هر دو قفسهاى است به اندازهء قامت اشخاص بلند قد . داخل اين دو مناره چنانكه بدان اشاره رفت مثل هم نيست . به اين معنى كه در يك مناره از يك قطار پله بالا مىروند و از قطار پلهء ديگر پائين مىآيند ؛ به عكس راه صعود و نزول منارهء ديگر كه فقط يك قطار پله است . چنين مشهور است كه استادى معمار با شاگرد خود قرار داد كه هريك مباشر ساختن يك مناره شوند و طورى بنا كنند كه بعينه دو مناره نظير هم باشند و عمل يكديگر را نيز در اثناى كار بازديد ننمايند و چنين كردند . پس از اتمام فضل و رجحان كار استاد به عمل شاگرد همين بود كه استاد راه صعود و نزول مناره را يكى قرار نداده بود به عكس شاگرد كه از اين تصنع استاد غفلت داشت .
جامع ديگر مسجد مير چقماق است كه در سنهء هشتصد و چهل و يك زوجهء امير مشار اليه بىبى فاطمه خاتون اين مسجد را بنا نموده است .
جامع ديگر جامع سرريگ است . گويند در جائى كه اين مسجد ساخته شده كاروانسرائى بوده و مقبرهاى در جنب كاروانسرا مرتضى اعظم - سعيد امير معين الدين داماد امير شمس الدين محمد بن سيد ركن الدين محمد قاضى آن كاروانسرا را خراب كرده مسجدى بساخت و صفه و گنبد و جماعتخانه بنا كرد و پايابى حفر نموده مياه جديده در آن جارى نمود و دكاكين در اطراف مسجد خريده و ساخته بر آن وقف كرد . و در هفتصد و سى درگاه مسجد منهدم شده خواجه توكل قزوينى دوباره تجديد آن عمارت نمود و خواجه فخر الدين ابرقوئى گنبدى در پيش ساخته منبرى ترتيب داد و جماعتخانه را مرمت كرد . و در سنهء هشتصد و چهل به حكم وصيت حاجى -
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 2047
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٢٠٤٧