و يسار ساحت بنا نمود و در ميان ساحت حوضى ساخته آب تفت را در آن جارى كرد و در كتيبهء درگاه مسجد ، اسم ميرزا شاهرخ را به كاشى ثبت نمود و در اندرون مسجد طرف راست گنبد مقصوره جماعت خانهء عالى بنا كرد . نيز در در مسجد چاه آب سرد كنده چاهخانه بساخت و منقش نمود و بعد آن چاهخانه قهوهخانه گرديد و در زمان شاه طهماسب آقا جمال الدين محمد وزارت يزد يافته مسجد را تعمير كرد و دو مناره بنا نمود و براى منارهء طرف يمين دو راه قرار داد .
و در هشتصد و شصت و دو امير نظام الدين حاجى قنبر جهانشاهى القاب زمان ميرزا جهانشاه را با كاشى تراشيده در مسجد نصب كرد و در زمانى كه امير جلال الدين چقماق شامى حكومت يزد داشت ، زوجهء او بىبى فاطمه خاتون صحن مسجد جامع را به سنگ مرمر فرش نمود و دو ستون از مرمر در دو جانب صفه گذاشت و منبر خطيب كه از چوب بود برداشته در عوض آن از كاشى الوان مرتب داشت . و خاك اين منبر را به حكم مشار اليها به پشت شتران و دواب از كربلاى معلى آوردند و بعدها نيز به مرمت مسجد قيام نمودهاند و بر موقوفات آن افزوده وضع حاليهء مسجد بعد از مرمتها در اين زمان از قرار ذيل است :
مسجدى است بسيار بزرگ واقع در وسط شهر كهنه . در داخل حصار بلدهء مذكوره مسجدى مانند آن نيست . از پنج در به اين مسجد داخل مىشوند . دو درگاه ديگر هم دارد كه از آنها كمتر عبور مىنمايند . صحن وسيعى دارد و در وسط آن ماهتابى مسطحى است . سه جوى آب هريك از قناتى در اطراف صحن جريان دارد . گنبد بسيار وسيع و مرتفعى در سمت قبله است كه داخل آن به كاشيهاى الوان ممتاز و كتيبههاى خط كوفى كه مشتمل بر آيات مباركات قرانى و غيره مىباشد مزين است . نيز بعضى از سور كلام الله مجيد را به خط ثلث و رقاع در حواشى گنبد و جلو كتيبه كردهاند . در طرفين گنبد مزبور دو رواق است كه چون جمعيت مصلين زياد شوند جماعت متصل به آنجا مىشود . در تابستان در اين گنبد نماز جماعت مىخوانند و دو شبستان اين مسجد را است كه در فصل زمستان در شبستانى كه در طرف يمين و غربى صحن مزبور است صفوف جماعت آراسته مىشود . اين شبستان بسيار وسيع و طولانى است و از دو در داخل
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 2046
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٢٠٤٦