وضع گنبد بقعهء شيخ از اين قرار است : از يك در بسيار عالى كه بالاى آن در برج مربع بلندى ساخته شده شخص وارد به دو مسجد مىشود :
مسجد اول موسوم به گنبد سفيد است و مسجد دويم معروف به مسجد كرمانى . صحن مسجد مربع مستطيل و در طرف شمال و جنوب امتداد يافته است . در محاذى در گنبدى است و در جلو گنبد درخت پستهء كهنى كه مقبرهء شيخ در سايهء آن درخت است . بلافاصله پشت اين محوطه مسجد بسيار وسيعى مىباشد و بعد خانقاه و اكنون اغلب اين ابنيه خراب است .
خانقاه كوچكى كه در حيات شيخ بنا شده حالا باقى است و چندين مرتبه مرمت شده و بدوا يعنى دفعهء اول آن را يكى از نباير شيخ معروف به شيخ الاسلام قطب الدين تعمير نموده است . بعد در سنهء نهصد و يك سلطان حسين بايقرا مرمت نموده . مسجدى كه در محاذى مقبرهء شيخ موسوم به گنبد سفيد است از ابنيهء سلطان سنجر مىباشد و در سنهء ششصد و سى و سه ساخته شده « 2 » . پس از آن ، در سنهء هفتصد و سه ، ملك غياث الدين محمد كرت همان مسجد را وسعت داده بناى مدرسهاى در سلطنت ميرزا شاهرخ گوركانى در سنهء هشتصد و چهل و شش امير ملك شاه نامى نموده است « 3 » . مدرسه كوچك ديگر در اينجا هست كه بناى آن را نسبت به امير تيمور مىدهند . گويند وقتى كه شاه عباس به قصد يورش قندهار از جام گذشت نظر به اينكه شيخ معروف به تسنن بود حكم به خرابى مقبرهء او نمود . چون قبر را نبش كردند طومارى بيرون آمد كه شيخ عقايد مذهبى خود را در آن درج كرده بود و به موجب آن طومار تشيع شيخ ثابت مىگرديد . شاه عباس از كرده پشيمان شد و نذر كرد كه اگر فتح قندهار او را ميسر شود نهتنها آنچه خراب كرده است مجددا بسازد بلكه
هامش
( 2 ) - اين تاريخ صحيح نيست سنجر در سال 552 مرده و دولت سلاجقهء ايران در سال 590 منقرض شده سال ششصد و سى و سه زمان فترت است بين حملهء اول مغول ( 616 ) و هجوم دوم آنان كه در 651 صورت گرفت .
( 3 ) - منظور از امير ملك شاه مسلما امير شاه ملك است از امراى روزگار شاهرخى . در كتاب سفرنامهء كلاويخو از اين شخص ياد شده . اما وى در 829 درگذشته و على القاعده تاريخ هشتصد و چهل و شش نبايد درست باشد . دربارهء وى كه مردى كاردان و محيل بوده رجوع شود به احسن التواريخ روملو جلد اول ( بنگاه ترجمه و نشر كتاب سال 1349 ) به كمك فهرست در مواضع متعدد .