شد كه كامران را گوش بر ارباب غرض است جازما امر به يورش و تسخير شهر فرمود . سپاه از هر طرف به جنبش درآمده چند كرت يورش سختى آورده رفتهرفته كار بر اهل شهر تنگ شد . مردم به جان رسيدند و نزديك شد بعضى بروج شهر را به تصرف دهند چه از تسخير شهر چيزى باقى نمانده بود جدار حصار خراب و ويران شده . يار محمد خان متوسل به كار - گزاران دربار شهريارى شد . وزيرمختار دولت بهيهء انگليس به ظاهر و پنهان بناى رعايت و حمايت از او گذاشت و كامران را تسلى و مدد مالى مىفرستاد و امر به صبورى مىكرد و كامران به وسيلهء رسايل ، توسل به دولت بهيهء انگليس مىجست . توضيح اينكه بعد از وصول خبر فتح غوريان به دار الخلافه ، نخست سرجان مكنيل صاحب وزيرمختار دولت بهيهء انگليس و پس از او وزيرمختار دولت بهيهء روسيه غراف سيمنوويچ صاحب به هرات رفته در حضرت پادشاهى اقامت گزيدند . چون از فتح هرات چيزى باقى نمانده بود ، مفسدين خارج و داخل بر وزيرمختار انگليس چنين مشتبه كردند كه فتح هرات بالمآل صلاح حال دولت انگليس نيست . وزيرمختار را اين مطلب مركوز خاطر شده سخت از در ممانعت در آمد . هرچه كارگزاران دولت عليه خواستند رفع اشتباه او كنند نشد و عاقبت صريحا گفت فتح هرات مناقض معاهده و مصالحه و دوستى و اتحاد اين دولت با دولت انگليس است و قهرا عزيمت مملكت خويش كرد . از آن طرف از فارس هم خبر رسيد كه سفاين حربيهء دولت انگليس به بنادر فارس آمده آغاز محاربت نموده و جزيرهء خارگ را تصرف كردهاند . على هذا اعلى حضرت محمد شاه با اينكه هرات و بلخ و مرو و سرخس قديما ضميمهء دولت ايران بوده و نيتى جز استرداد آن نداشتند و مداخلهء آن مناقض عهدنامه نبود ، فقط محض حفظ دوستى و استرضاى خاطر دولت بهيهء انگليس كه اهم از منفعت هرات بود ، چشم از تسخير آنجا پوشيده و يك دو سه برجى كه شب آخر محاربه مسخر افواج قاهره شده بود امر به تخليه فرموده در نوزدهم جمادى الثانيهء هزار و دويست و پنجاه و چهار امر به معاودت اردو رفته در غوريان حافظ و حارس گذاشته هشتم رجب وارد مشهد شدند و پس از چند روز توقف حركت فرموده نوزدهم شعبان وارد دار الخلافه گرديدند . بهاء الدوله بهمن ميرزا از كاشان معزول و مصطفى قلى خان سمنانى به حكومت آنجا منصوب شد .
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 926
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٩٢٦