لباس نسوان عبا مانندى است از كرباس سرخ و سياه و يك شلوارى از ابريشم بسيار فراخ و بلند كه در قوزك پا او را جمع مىكنند و مىبندند .
زبان بلوچها فرس قديم است . لكن بعضى الفاظ از خودشان ضميمهء آن كردهاند و تغييرات كلى در تلفظ دادهاند كه فهميدن آن از براى ما مشكل است . طايفهء براهوئى از بلوچها كوتاه قدتر و صورتشان گرد و ريش و مويشان سياه و مجعد است . تربيت بلوچها از آنها بيشتر مىباشد . اما آنها به خونخوارى و بىرحمى بلوچها نيستند . كلاه نمد بر سر دارند و در زمستان فرجى نمد مىپوشند . يك طايفهء ديگر هم در بلوچستان است موسوم به دوارس . عقيدهء بعضى اين است كه اصل اين طايفه از گبرهاست .
قشون خان كلات از اين طايفه مىباشد و از خصايص اين طايفه است كه زبان فارسى را در كمال فصاحت حرف مىزنند . منافع خان كلات از ناحيهاى كه متعلق به اوست در سال هشتاد و هفت هزار و پانصد تومان است كه دو ثلث آن منافع غله و يك ثلث آن وجه نقد است . اجراى قانون و تعيين حدود شرعيه را شخص خان كلات مىنمايد . حد زانى و زانيه قتل است . حد سارقين نيز كشتن است . اين كلات معروف به كلات نصير خانى و در سيصد و بيست هزار ذرعى جنوب مغربى قندهار واقع است . جمعيت آن تقريبا بيست هزار و اطرافش كوه و قلعهء سختى دارد و بازار دايرى نيز در آنجاست . در هزار و دويست و پنجاه و پنج هجرى انگليسها آنجا را متصرف شده ولى باز رد كردند .
يكى ديگر از معظم شهرهاى بلوچستان بمپور است كه در ناحيهء كوهستان ( قهستان ) در دويست و هفت هزار ذرعى شمال مغربى كيج و در چهارصد و پنج هزار ذرعى كرمان مىباشد . در حوالى بمپور سابقا كوه آتشفشانى بوده كه الحال خاموش و در دامنهء اين كوه آب معدنى گرم و سرد و معدن گوگرد يافت مىشود . حاكم بمپور كه از جانب دولت عليهء ايران است در وقت لزوم مىتواند شش هزار مرد مسلح حاضر كند .
قلعهء بمپور بالاى تلى واقع شده صد ذرع ارتفاع و سيصد ذرع قطر دايرهء آن و اين تپه خاك دستى است و معروف است كه آن را گبرها ساختهاند .
مساحت و شرح جغرافى بلوچستان كه الآن در تصرف دولت عليه است از قرار كتابچهاى است كه ميرزا مهدى خان سرتيپ مهندس ايرانى كه از جانب اولياى دولت جاويد شوكت به مساحت بلوچستان مأمور شده
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 438
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٤٣٨