انباز [ مع - مر ] :
به فتح همزه شهرى است در نزديكى بلخ كه حاكمنشين ناحيهء جوزجانان باشد . پيشتر پادشاهنشين بوده . در بالاى كوهى واقع و از مرو الرود بزرگتر و نزديك آن است . انهار و باغستان و درخت تاك در آن زياد است . ابنيهء آن از گل و يك منزل است از طرف جنوب تا شبورقان .
جمعى از فضلا منسوب به اين انبار مىباشند .
و انبار نيز شهرى است در كنار فرات در ده فرسخى و غربى بغداد و عجم آن را « فيروز شاپور » مىگفتهاند . طول آن شصت و نه درجه و نيم و عرض آن سى و دو درجه و دو ثلث . از بناهاى شاپور بن هرمز ذو الاكتاف است . ابو العباس سفاح كه اول خلفاى بنى عباس است در آن مجددا قصرها ساخت و در آن اقامت داشت تا درگذشت . بعضى گويند اين شهر را به جهت آن انبار گويند كه بخت النصر بعد از محاربه با اعراب ، اسراى ايشان را در اين شهر حبس كرد . ابو القاسم گفته انبار حد بابل است و از آن جهت به اين اسم موسوم شده كه انبار گندم و جو و كاه و غيره سلاطين عجم بوده و جيرهء ملازمان خود را از اين محل مىدادهاند . ازهرى گفته انبار اهراء طعام است . ( هرى به ضم اول خانهء بزرگى است كه خوراك سلاطين را در آن انبار مىنمايند و جمع آن اهراء است ) . و نيز گفته كه مفرد آن نبر و جمع منتهى الجموع آن انابير است . بالجمله انبار در زمان خلافت خليفهء ثانى در سال دوازدهم هجرت به دست خالد بن وليد مفتوح شد .
به اين معنى كه چون خالد با لشكر بر سر اين شهر آمد اهل آن جوياى صلح و تسليم شدند و قرار دادند سالى چهارصد هزار درهم و هزار عباسى منسوج از پنبه بدهند ( بعضى بهجاى چهارصد هزار ، هشتاد هزار گفتهاند ) .
و نيز انبار نام كوچهاى است در محلهاى از محلات علياى مرو .
تقويم البلدان مطابق است با معجم البلدان جز اينكه گويد انبار از نواحى بغداد و در كنار فرات است . در نزهة القلوب نوشته انبار از اقليم سيم است . بر كنار فرات به جانب مشرق افتاده و از بناهاى لهراسب و براى زندان اسيرها كه بخت النصر از بيت المقدس آورده بود بساخت و به همين جهت او را انبار گويند . شاپور ذو الاكتاف او را به تجديد عمارت كرد و سفاح در آن بنائى عالى نموده آن را دار الملك نمود . دور باروى آن پنج هزار گام و آبوهوا و محصول و خوى و طبع مردم او مانند بغداد