بعضى از آن از كوه طبيعى و بعضى را مصنوعى با سنگ ساخته و سنگها را بدون ساروج روى هم گذارده بودند . در انتهاى اين ايوان قبر و ايوان در زير آن به منزلهء سكوى زير قبر است . كوه را چنانكه ذكر شد خوب تراشيدهاند و به وضع قصرهاى ايران نقش نمودهاند . مثلا در پائين بدنهء كوه شكل سردرهاى ستوندار را نقش كرده و نمودهاند و روى سر هريك از چهار ستونى كه كشيدهاند دو نيمتنهء گاو نقش كرده كه شاخ دارند و پشت آنها بههم متصل است . روى شاخها را دندانه مانند قطاربندى كردهاند .
در طرف بالا صورت هجده شير نقش شده كه در هر طرفى نه شير و به ترتيب مختلف است . فاصلهء ما بين اين دو دسته شير ، گل درخت ميس نقش كردهاند . بالادست صفحهء شيرها نقش سردر عرضش كم مىشود و در آنجا روى يك صفحه كه ما بين دو قطعه سنگ برآمده واقع است اشكال مقامات مذهبى نقش شده مثلا در سمت بالا شكل مهر زير دستش صورت آدمى است كه پرستش آتش مىكند . گويا شكل پادشاه است . اين شخص سه پله بالا رفته و ايستاده است . كمانى در دست راست دارد و دست چپ خود را يا براى قسم يا پرستش به سوى آتش متبرك دراز كرده است .
غرض از طرح مجلس گويا اظهار مذهب آتشپرستى پادشاهى كه در آنجا مدفون است بوده . اين صفحهء حجارى در روى يك نوع ميزى مىباشد كه از دو سمت ميز مكرر شكل آن حيوان معدوم الخلقهء سابق الذكر مرتسم شده چهارده نفر با ملابس و شمايل مختلف دو صفه و رديفه زير اين ميز را دارند . در طرفين هم اشكال ديگر است كه بعضى حالت گريه دارند .
بالجمله اين مقبره از حيثيت نقش با قصرهاى تختجمشيد تفاوتى ندارد و مثل و مانند همهء قصرهاى تختجمشيد است . توى مقبره ساده و به عكس بيرون است . مدخلش واقع در وسط نقش دو ستون وسط سردر است . اين مدخل از پا تا بالا باز نبوده بلكه در طرف پائين منفذى داشته كه آن را هم بعد از دفن ميت سد مىنمودهاند . سردابهء مقبره با اينكه دو قسمت است در واقع يك سردابه است . در وسط يك تختگاه براى جاى خوابانيدن ميت در سنگ تراشيدهاند .
از دامنهء جنوبى كوه كه سرازير مىشوى يك كوره جادهء ديگر با چند پله ديده مىشود كه در كوه كندهاند . اين پلهها به يك مقبرهء ديگر راه دارد . اين مقبره از مقبرهء اولى به قصر دور تر و در بالادست واقع است
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 154
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٥٤