و خربزه و امثال آن بوده ، دچار تب و زكام و جوش و ثبور تن و ناراحتى شده است بداند داراى مزاج و جگر گرم بوده ، بايد رو به ضدشان نموده ، آنها را قطع و سردى و خنكى بخورد ، و هر آينه با سردىهاى مثل خيار و هندوانه و ماست و عدس و كدو و مانند آنها ضرر ديده همراه تركشان رو به گرمى بياورد و بسا افرادى كه معتدل المزاج باشند ؛ و براى شناخت سردى و گرمى كه تلخ و تند و شور و شيرين را گرم بشناسد و ترش و بىطعم و بىمزه و بدمزه را سرد معلوم بكند .
همچنين كه سرخى رنگ چهره و زبان و چشم و جوش و ثبورهاى قرمزرنگ به بدن را علامت غلبهى خون بداند ، و زردى روى و چشم و زبان را زيادى صفرا و رنگپريدگى و سستى و بىحال و حوصلگى را غلبهى بلغم ، و تيرگى رنگ و خشكى پوست و مزاج را فزونى سودا بشناسد و خون كه نشانهى گرمى و ترى و صفرا كه علامت گرمى و خشكى و بلغم كه نشانهء سردى و ترى و سودا كه علامت سردى و خشكى مىباشد .
دستور شناخت عناصر و حفظ سلامت و معالجه ، چكيده از كتب معتبره كه در چند فراز گردآورى شده ، تا قبول و اعتقاد خواننده چه بكند . همچنين از يبوست مزمن و خشكى پوست و لاغرى خود را خشكمزاج و از روانى طبع و آب از دهان رفتن و فربهى تر مزاج بشناسد . در اين فايده كه از اولى رو به ترىها و لينتآورها مثل سبزيجات و ميوهجات و آشهاى نرمكننده كه در آنها گوجه برغانى و آلو و مانند آن به كار رفته باشد آورده ، شربتآلات زياد بخورد و استحمام زياد بكند ، و از دومى غذاهاى كمآب و بىآب خورده ، از مايعات و ميوهجات و استعمال آب دورى جسته ، سعى در عرق كردن و در آفتاب و مكان گرم خشك نشستن نموده آجيلهاى گرمطبيعت و خشكمزاج مثل فندق و پسته و سنجد و بادام و نخود بو داده بخورد .
ديگر در بيمارىها قبل از مراجعه به طبيب و هر اقدام ديگر نظر به تقدم نموده ، در اين معنى كه نظر به اغذيه اشربه و خوردنىهاى روز و شبهاى دو
طهران قديم ( فارسى ) — صفحة 476
مساهمون: جعفر شهرى باف
ص٤٧٦