لا ولا لَب لا ولا لَب شش مه است * كط لَل و لَل كط شهور كوته است
كه البته درك اين بيت منوط به دانستن حروف ابجد و اعداد آنست كه ملاك عمل تقويم نويسها قرار ميگرفت و به بيان الكلام يجر الكلام ( حرف ، حرف ميآورد ) لازم مىكند حروف ابجد را تعريف بكنم و ناگفته نگذاريم كه چون سر و كار همگان در كل امور با تقويم و اوامر و نواهى آن بود واجب مينمود هر سواددار از آن اطلاع داشته باشد . در آن حد وجوب كه جزء دروس اوليهء هر مكتب و مدرسه آمده بود .
حروف ابجد
بيست و هشت حرف عربى را هريك عددى معين نموده بودند كه با آن تفهيم مقاصد و تعيين اعداد ميكردند به اين ترتيب : « عدد الف ( ا ) 1 . با ( ب ) 2 . جيم ( ج ) 3 . دال ( د ) 4 . ها ( ه ) 5 . واو ( و ) 6 . زا ( ز ) 7 . حا ( ح ) 8 . طين ( ط ) 9 . يا ( ى ) 10 . كاف ( ك ) 20 . لام ( ل ) 30 . ميم ( م ) 40 . نون ( ن ) 50 .
سين ( س ) 60 . عين ( ع ) 70 . فا ( ف ) 80 . صاد ( ص ) 90 . قاف ( ق ) 100 . را ( ر ) 200 . شين ( ش ) 300 . تا ( ت ) 400 . ثا ( ث ) 500 . خا ( خ ) 600 . ذال ( ذ ) 700 . ضاد ( ض ) 800 . ظين ( ظ ) 900 . غين ( غ ) 1000 » . با مكتوب و بيانى به اين صورت : ابجد ، هوز ، حطّى ، كلمن ، سعفص ، قرشت ، ثخّذ ، ضظغ .
كه ترتيب حروفشان خلاف حروف الفبا و مفرداتشان به اين صورت بود :
الف ب ج د ه و ز ح ط ى ك ل م ن س ع ف ص ق ر ش ت ث خ ذ ض ظ غ .
و چون ميخواستند عددى را بنويسند يا تاريخى را ترقيم كنند براى كوتاه كردن و ضبط حافظه از اعداد حروف استفاده ميكردند به اين توضيح كه مثلا اگر تاريخ هزار و دويست و شصت منظور بود فقط مينوشتند ( غرس ) و عدد دويست و