عقايد و آداب زندگى
از گرما و سرما چگونه حفظ ميشدند ؟
روزهاى تابستان بوسيلهء زيرزمينها و سردابه « 1 » ها و زاويه « 2 » ها و هشتى « 3 » ها و دالانها و مسير باد بادگير « 4 » ها كه تقريبا در تمام خانهها تعبيه شده بود و بكمك بادبزنهاى حصيرى « 5 » كه خود را با آن باد زده در كوچه و بازار همراه ميداشتند ، و
هامش
( 1 ) . زيرزمينى در عمق 8 تا ده مترى زمين كه در بعضى از آنها آب رشته قناتى نيز عبور مينمود ، مخصوص خنك شدن و استراحت روزهاى تابستان .
( 2 ) . اطاقى در زاويهء دو رديف ساختمان خانه كه در كنج و برخورد رشته ساختمانهاى شرقى و شمالى ، يا غربى و جنوبى و مانند آن بوجود آمده بود ، با سقفى بلندتر و يكى دو پنجرهء هواگير و دور از نور و تابش خورشيد ، جهت خواب و استراحت تابستان . اين اطاق از آن بدست ميآمد كه معمولا خانهها را يك طبقه ( سواى زيرزمين ) و اطاقهايش را در اطراف ميساختند .
( 3 ) . تقريبا غالب خانهها داراى سرپوشيدهاى در مدخل حياط بنام هشتى بود كه از آن به حياط و به اطاق پنجدرى يا سهدرى پذيرائى و به رشته اطاقهاى سكونتى ميرفتند و چنانچه بالاخانهاى هم خانه داشت راهش از داخل هشتى داده شده بود كه به حياط و سكنهء آن كار نداشته باشد و اين محل نيز براى استراحت بعدازظهر اهالى خانه مطبوع ميآمد .
( 4 ) . هواگير ( كولرى طبيعى ) در بالاى بامها كه از چهار طرف باد را گرفته بوسيله مجرائى به داخل ساختمان تا به زيرزمين ميفرستاد .
( 5 ) . بافته حصيرى با دستهاى از چوب سبك براى باد زدن كه معمولا جهت خنك شدن آن را در آب زده خود را باد ميزدند ، همراه سجاف دوزى دور و نقشونگارها و منگولههاى رنگين در بعضى كه غالبا زنها همهجا همراه ميداشتند كه زيادتر بكارشان در مجالس روضه و تعزيه ميآمد .