سواحل - كه محل عبور اسكندر و امير تيمور و بابر شاه بوده - با هم تصادم خواهند كرد . در درههاى افغانستان و در دشتهاى هند عساكر جسيم ، موافق اشارهء پترسبورغ و لندن ، به روى يكديگر خواهند ريخت ؛ و اين دو طايفه كه تدبير و اهتمام طبيعت ، به واسطهء كوههاى عظيم و دشتهاى وسيع و درياهاى بىنهايت ، از همديگر جدا كرده بود با قدرت مهيب [ به ] روى هم حمله خواهند آورد . اروپ و افريك نيز از اجزاى اين هنگامه خواهند بود و در تمام روى زمين يك نقطه نخواهد ماند كه از اين صدمات هولانگيز به لرزش درنيايد . مكافات اين فتح عظيم - كه يقينا قابل هر نوع اجتهاد و جانفشانى است - سلطنت آسيا خواهد بود . »
يكى از بزرگان انگليس در عالم اضطراب فرياد مىكند و به آواز بلند مىگويد :
« برخيزيد اى وزراى انگليس و اى وكلاى ملت و اولياى پوليتيك ، اى صاحبان شمشير برخيزيد ! بلادرنگ به دفع روس بشتابيد ! »
از اين اقوال مختلف مىتوان استنباط كرد كه مخالفت اين دو دولت به چه درجهء عظيم رسيده و نتايج اين خصومت عقلاى روى زمين را به چه مايه مشوش مىدارد . بلاشك در عالم پوليتيك ، هرگز بزرگتر و عجبتر از اين مخالفت دولتين مسألهاى نيست . هرگاه بخواهيم روش آينده اين دو پوليتيك ضدين را مشخص كنيم ، اول بايد ببينيم در اين مدت گذشته چه كارها كردهاند و از چه نوع راهها پيش آمدهاند :
هر كس فى الجمله از علم جغرافيا اطلاع داشته باشد مىداند كه محل جدال دولتين روس و انگليس بر سواحل رود « اتل » [ ولگا ] واقع شده و راه عبور دشمن هند از خاك ايران و افغانستان است . تشويش انگليس از اين راه منحصر به قصد روس نيست . در همين راه براى دولت انگليس هميشه يك نوع اسباب تزلزل فراهم بوده است . اول كسى كه دولت انگليس را بر خطرات اين راه ملتفت ساخت ناپليون بزرگ بود . مشار اليه از لشكركشى به مصر هيچ مقصود نداشت مگر سفر هند . خود ناپلئون مىگويد : « هرگاه در مصر كارها پيش رفته بود ، در نزديكى فرات صد هزار آدم بر دور ما جمع مىشد و آخر پاييز رو به هندوستان حركت مىكرديم . »
بعد از مراجعت عساكر فرانسه از مصر نوشتجات و طرح ناپلئون در جنگ « پتو
سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — صفحة 271
مساهمون: حاجى زين العابدين مراغه اى
ص٢٧١