( جلد اول . ص 257
( Dumont D'Urville ; Voyages PiHoresques
با شكست راجه سليمان برنامه مسيحى كردن اجبارى با شدت به موقع اجراء درآمد و سيل مبلغين مذهبى از گروههاى مختلف كاتوليك به آنجا سرازير گرديد . اگرچه از نظر ادارى فيليپين تحت فرماندهى نايب السلطنه مكزيك قرار داشت و حكام آن نيز بطور كلى ارتشى بودند ولى نفوذ كشيشان در دستگاه حكومت محلى بسيار زياد بود بطوريكه از قرن هفدهم به بعد فيليپين « امپراطورى برادران مذهبى » و « مخزن ايمان »
( Almacen de la fe )
لقب گرفت . اما با وجود خشونتهاى زياد و سختگيرىهاى فراوان و طاقتفرسا اسپانيائىها در طى سه قرن تسلط خود موفق نگرديدند تمامى قريب به 7000 جزيره مسكونى آن مجمع الجزاير را متصرف گردند و اسلام را همانگونه كه در نظر داشتند از آن سرزمين ريشهكن سازند و هنوز هم اقليت مهمى از مسلمين مخصوصا ساكنين جزاير جنوبى بيش از 5 درصد جمعيت آن كشور را تشكيل ميدهند و ناگفته نماند كه اگر اسپانيائىها بدانجا راه نيافته بودند به احتمال قوى امروز مجمع الجزاير فيليپين نيز مانند اندونزى جزء كشورهاى اسلامى محسوب ميگرديد .
شمارهء 88
در كتب جغرافىدانان اسلامى يا در نوشتههاى دريانوردان خليج فارس كه به خاور دور سفر كردهاند از جزايرى بنام واق يا واقواق سخن رفته كه به احتمال قوى منظور مجمع الجزاير ژاپن مىباشد ( عجائب الهند - ابن خردادبه ) اگرچه گابريل فراند طى مقالهاى بعقيده خود اين نظريه را رد كرده و ادعا كرده است كه واقواق تلفظ كلمه پاكپاك
Pakpak
نام يكى از قبايل ساكن سوماترا مىباشد .
( ص 241
( Ferrand ; Journal Asiatique 1932 .
ولى اظهارات صريح مسعودى و ابو الفدا و يا صاحب جهاننامه خلاف گفته او مىباشد .
بگفته مسعودى « بلاد واق و جزاير آن در سمت مشرق چين واقع است » .
( اخبار الزمان . ص 36 ) . ايضا در جاى ديگر « وراى چين در جهت دريا ديگر كشور و مملكتى كه تحديد شده باشد به غير از سرزمين سيلا و جزاير تابع آن وجود ندارد . . . » ( مروج - الذهب . جلد اول . ص 346 ) محمد بن نجيب بكران بنوبه خود مىنويسد : « اما نهايتهاء ربع معمور و اطراف عالم . . . . از جانب مشرق شهرهاء چين است . . . . و سيلا و بلاد و اقواق . . . .
مىباشد » . ( جهاننامه . ص 9 )
ابو الفدا مىگويد : « سيلا ( قسمتى از كره ) در شرق و منتهى اليه چين واقع شده است . . .
آنهاييكه از راه دريا سفر مىكنند به آن برخورد نمىكنند . آن يكى از جزاير درياى شرقى است و همتاى جزاير خالدات درياى غربى مىباشد . »
( Reinaud . Abulfada . Extraits )