فَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ
پس نبود جواب قوم او
إِلَّا أَنْ قالُوا اقْتُلُوهُ
مگر اينكه گفتند بعضى از ايشان بعضى ديگر را كه بكشيد او را
أَوْ حَرِّقُوهُ
يا بسوزانيد او را تعبير مضارع بماضى به جهت تحقق وقوع آن است و بعد از اين ، قوم اختيار شق ثانى كه افكندن در آتش است كردند .
فَأَنْجاهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ
پس نجات داد او را خداى داناى توانا از آتش و مضرات آتش اصلا به او نرسيد
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
بدرستى كه در اين نجات هر آينه آيتهاى ظاهر است بر قدرت كاملهء الهى براى جمعى كه ايمان مىآرند .
وَ قالَ
و گفت ابراهيم بعد از نجات
إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ
جز اين نيست كه گرفتيد شما
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز معبود بر حق
أَوْثاناً
بتانى چند را خدايان و معبودان خود خدايان و معبودان كه مفعول ثانى اتخذتم است محذوفست و تقدير كلام چنين است كه :
إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثاناً
آلهة
مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ
به جهت دوستى ميان خودها
فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
در زندگانى دنيا چنانچه مردمان بر مذهبى و ملتى متفق ميگردند تا آن سبب مصادقت و مرابطت ايشان گردد .
ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ
پس روز قيامت بيزار شويد بعضى از شما از بعضى ديگر . در اصول كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه مراد از كفر در اين آيت برائت و بيزاريست
وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً
و لعنت كنند بعضى از شما بعضى ديگر را
وَ مَأْواكُمُ النَّارُ
و بازگشت همهء شما آتش دوزخ است ، و در روضهء كتاب مستطاب كافى از مالك جهنى روايت كرده كه حضرت صادق عليه السّلام فرمودند كه اى مالك هر كه در دنيا تابع امامى شده باشد در آخرت آن امام مأموم را و مأموم آن تمام