«
إِلَّا مَنْ تابَ
» استثناء متصل باشد به اين تقدير كه « فسوف يلقون العذاب الا التائبين » تا آخر
جَنَّاتِ عَدْنٍ
بدل « الجنة » است ، و چون آن جنت مشتمل بر جنات متعدده است .
لهذا بدل « جنت » مفرد « جنات » جمع آورده شد ، يعنى آن جنت كه تائبين مؤمنين صالحين داخل ميشوند جنتهاى دائمى است
الَّتِي
آن چنان جنات دائمى كه
وَعَدَ الرَّحْمنُ
وعده داده خداى بخشنده
عِبادَهُ
بندگان خود را
بِالْغَيْبِ
در حالتى كه آن بهشتها غايباند از نظر ايشان يا ايشان غايباند از بهشت ، بنا بر اين « بالغيب » حال است به اين تقدير كه : « و هى غائبة عنهم ، او هم غائبون عنها »
إِنَّهُ كانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا
بدرستى كه هست وعدهء خداى تعالى آينده لا محاله ، بنا بر اين « مأتيا » بمعنى « آتيا » اسم فاعل است ، و مىتواند كه بمعنى خود باشد يعنى : هست وعدهء خدا آمده شده به جهت تحقق وقوع آن .
لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً
نشنوند بهشتيان در آن بهشتهاى دائمى سخن بيهوده را
إِلَّا سَلاماً
ليكن بشنوند سلام را از ملائكه يا از يكديگر
وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا
و مر ايشان راست روزى ايشان از نعمتهاى در آن جنات بامداد و شبانگاه چنانچه عادت متنعمين است ، و چون در بهشت ليل و نهار نمىباشد پس مراد از بكره و عشى مقدار اين دو زمان است و على بن ابراهيم آورده كه بنا بر اين مقدمه كه در بهشت موعود غداة و عشى نمىباشد مراد از « جنات عدن » جنات برزخى است كه آن از جنات دنيا است و ارواح مؤمنين پيش از قيام قيامت در آنجا باشند و آفتاب و ماه در آنجا طلوع و غروب كنند و غداة و عشى تحقق پذيرد .
تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا
اين جنت كه ذكر كرديم جنتى است كه عطا ميكنيم از بندگان خود
مَنْ كانَ تَقِيًّا
كسى را كه باشد پرهيزگار . و فى تهذيب الاحكام فى ادعية نوافل شهر رمضان :
« سبحان من خلق الجنة لمحمد و آل محمد ، سبحان من يورثها محمدا و آل محمد و شيعتهم »