[ سوره مريم ( 19 ) : آيات 64 تا 65 ]
وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ ما بَيْنَ أَيْدِينا وَ ما خَلْفَنا وَ ما بَيْنَ ذلِكَ وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا ( 64 ) رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا ( 65 )
و از ابن عباس منقول است كه روزى حضرت رسالتپناه صلى اللَّه عليه و آله بجبرئيل عليه السّلام گفتند كه : چه مانع است شما را كه زيارت كنيد ما را بيشتر از آنچه الحال زيارت ميكنيد ؟ جبرئيل گفت :
وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ
و فرود نمىآئيم ما فرشتگان مگر بفرمان پروردگار تو . و بعضى گفتهاند كه : چون از حضرت رسالت پناه سؤال كردند از قصهء اصحاب كهف و از قصهء ذى القرنين و از حقيقت روح و حضرت ندانست كه چه جواب گويد و اميد داشت كه وحى در اين باب بر او نازل شود ، مدتى گذشت كه نزول وحى بتعويق افتاد ، بعضى 15 روز گفتهاند ، و بعضى 40 روز تا آنكه مشركين گفتند كه : رب محمد ، محمد را واگذاشته . پس اين آيه نازل گرديد كه : «
وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ
» و بعضى گفتهاند كه اين كلام اهل جنت است كه به يكديگر ميگويند : ما نزول نميكنيم از موضعى از مواضع جنت مگر بامر خداى تعالى
لَهُ ما بَيْنَ أَيْدِينا
مر او راست آنچه در پيش ما است
وَ ما خَلْفَنا
و آنچه در عقب ماست
وَ ما بَيْنَ ذلِكَ
و آنچه در ما بين اين پيش و پس است از اماكن و ازمان ، پس انتقال از مكانى به مكان ديگر و از زمانى به زمان ديگر ممكن نيست مگر بامر و مشيت او . و بنا بر قول ابن عباس معنى آيه را چنين نيز گفتهاند كه جبرئيل گفت : بقبضهء قدرت خداى تعالى است آنچه در پيش ما است از زمين وقتى كه از آسمان رو به طرف زمين مىآييم و آنچه در عقب ما است از آسمان و آنچه در ما بين آسمان و زمين است . و اين معنى فردى است از معنى سابق
وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا
و نيست پروردگار تو ترككنندهء تو . بلكه در همه حال حافظ و عليم است و كار موافق مصلحت مىكند . ميتواند كه اين تتمهء كلام جبرئيل باشد و محصل كلام اين باشد كه تراخى در نزول من بواسطهء آن نيست كه حق تعالى تو را ترك كرده ، بلكه بواسطهء