بيايد بديشان سنت ما كه آن اهلاك و استيصال مقرر است در حق كافران ما تقدم
أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ
يا انتظار اينكه بيايد بديشان عذاب اخروى
قُبُلًا
انواع آن عذاب يا معاينه و روبرو ، و «
إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ
» فاعل « ما منع » است و مضاف « أن يأتيهم كه انتظار است محذوف شده و بنا برين تفسير « سنة الاولين » اهلاك و استيصال است در دنيا و «
أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ
» عذاب اخروى و صاحب مجمع البيان « سنة الاولين » را به عذاب من حيث لا يشعر ، و أو يأتيهم العذاب را « من حيث يشعر » نيز تفسير كرده .
وَ ما نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ
و نفرستاديم ما پيغمبران را
إِلَّا مُبَشِّرِينَ
مگر مژده دهندگان مر مؤمنين را
وَ مُنْذِرِينَ
و بيم كنندگان مر كافران را
وَ يُجادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا
و مجادله ميكنند آنان كه كافر شدند
بِالْباطِلِ
بامور باطله مانند آنكه به پيغمبران ميگويند كه : «
ما أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا
،
لَوْ شاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلائِكَةً
»
لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ
تا زايل كنند از مقر خود به آن جدال خود حق را كه آن دين قويم محمدى يا قرآنست
وَ اتَّخَذُوا آياتِي
و فرا گرفتند آيتهاى مرا كه آيات قرآنى است يا دلايل قدرت ما
وَ ما أُنْذِرُوا
و آن چيزى را كه بيم كرده شدهاند به آن از بعث و جزا
هُزُواً
سخريه و استهزا بنا برين تفسير كلمهء « ما » بمعنى « الذى » است و عايد بر آن محذوف به اين تقدير كه « و اتخذوا الذى انذروا به » و ميتواند كه مصدرى باشد به اين معنى كه و اتخذوا انذارهم هزوا » يعنى فرا گرفتند بيم كردن خود را استهزا .
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآياتِ رَبِّهِ
و كيست ستمكارتر از كسى كه پند داده شد بآيتهاى پروردگار خود كه قرآن است
فَأَعْرَضَ عَنْها
پس اعراض كرد از آن آيات و قبول ننمود آن را
وَ نَسِيَ
و فراموش كرد و بخاطر نياورد
ما قَدَّمَتْ يَداهُ
آن عملها را كه از پيش فرستاده هر دو دست او از كفر و عصيان .
و بعد ازين در مقام دليل اعراض و نسيان ايشان ميفرمايد كه :
إِنَّا جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً
بدرستى كه ما گردانيديم بر دلهاى ايشان پردهها
أَنْ يَفْقَهُوهُ
اى من