و حق سبحانه و تعالى بعد از ذكر افتخار كافران بر مال و منال خود بيان حال رئيس مفتخرين شيطان لعين مىكند و ميفرمايد كه :
وَ إِذْ قُلْنا
اى و اذكر اذ قلنا ، يعنى ياد كن وقتى را كه گفتيم ما :
لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ
مر فرشتگان را كه سجده كنيد مر آدم را سجدهء تعظيم نه سجدهء طاعت و عبادت و بعضى گفتهاند كه : « اسجدوا سجود انحناء لا وضع جبهة »
فَسَجَدُوا
پس سجده كردند همهء فرشتگان
إِلَّا إِبْلِيسَ
ليكن شيطان سجده نكرد
كانَ مِنَ الْجِنِّ
حالكونى كه بتحقيق بود آن شيطان از جن بنا برين «
كانَ مِنَ الْجِنِّ
» حال بتقدير « قد » است
فَفَسَقَ
پس بيرون رفت
عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ
اى عن طاعته ، يعنى از طاعت پروردگار خود پس خطاب بآدم و فرزندان خلف او مىكند كه
أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي
آيا پس أخذ مىكنيد شما آن شيطان را و فرزندان آن را دوستان خود بجز من كه پروردگار و مهربان بر شمايم ؟ اثبات ذريت براى ابليس اشارتست بر اينكه او از جملهء ملائكه را ذريت نميباشد
وَ هُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ
اى اعداء لكم ، يعنى حال آنكه شيطان و ذريت او مر شما را دشمناناند و عاقل هرگز دشمن را دوست نگيرد و بگفته و فرمودهء او كار نكند
بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا
بد است شيطان و ذريت او براى ستمكاران بدل از خداى تعالى يعنى بد است مر ستمكاران را كه طاعت شيطان و ذريت او را بدل طاعت خداى تعالى دانند .
ما أَشْهَدْتُهُمْ
حاضر نگردانيدم شيطان و ذريت او را
خَلْقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
در وقت آفريدن آسمانها و زمين
وَ لا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ
و نه در وقت آفريدن نفسهاى ايشان يعنى در وقت آفريدن آسمان و زمين شيطان و أولاد او را حاضر نگردانيدم تا مددكار من باشند در آفريدن آنها و همچنين در وقت آفريدن بعضى از شياطين حاضر نگردانيدم بعضى ديگر را تا اعانت من در آفريدن آن بعض نمايند
وَ ما كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً