خليفه شدند
فَيَنْظُرَ
پس به بيند خداى تعالى و علم او تعلق گيرد بعد از آنكه شما را نصرت بر اعدا دهد
كَيْفَ تَعْمَلُونَ
كه چگونه عمل ميكنيد و چه چيز بجا مىآريد از شكر نعمت و احسان يا كفران نعمت و عصيان تا موافق آن شما را جزا و سزا دهد .
پس حق تعالى بيان مقدمات هلاك فرعونيان و أعداء بنى اسرائيل مىكند كه :
وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ
و هر آينه بتحقيق گرفتيم ما تابعان فرعون را
بِالسِّنِينَ
بقحط و تنگى بحيثيتى كه آن سال قحط در ميان بنى اسرائيل تاريخ گرديد
وَ نَقْصٍ مِنَ الثَّمَراتِ
و بنقصان بعضى از ميوههاى ايشان
لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
تا اينكه ايشان پند گيرند و بدانند كه اين عذاب به جهت شآمت كفر و عصيان ايشان است و مع هذا پند پذير نشدند .
فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ
پس چون آمدى بديشان نيكويى يعنى صحت و سلامتى و ايمنى و وسعت مال
قالُوا لَنا هذِهِ
گفتند : براى ماست اين حسنه و ما مستحق آنيم
وَ إِنْ تُصِبْهُمْ
و اگر رسيدى بديشان
سَيِّئَةٌ
بديى يعنى جوع و خوف و مرض
يَطَّيَّرُوا بِمُوسى وَ مَنْ مَعَهُ
فال بد ميگرفتند بموسى و به آنان كه با او بودند و ميگفتند كه : اين رنج و محنت بما بشآمت ايشان رسيده ، تعريف « حسنه » با ادات تحقيق و تنكير « سيئة » با حرف شك اشارت بر اينست كه حسنه مقصود بالذات و سيئه مقصود بالعرض است پس حق تعالى رد ايشان كرده فرمود :
أَلا
بدانيد و آگاه باشيد
إِنَّما طائِرُهُمْ
جز اين نيست كه سبب خير و شر ايشان
عِنْدَ اللَّهِ
نزد خداى تعالى است يعنى به حكم و مشيت اوست چنانچه حق تعالى در جايى ديگر فرموده « 1 » : «
قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
» نه بشآمت موسى و قوم او
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
و ليكن بيشتر ايشان نميدانند كه آنچه بايشان ميرسد به حكم الهى و مصلحت اوست كه آن حقيقة جزاى عمل و شآمت كردار ايشانست
هامش
( 1 ) سورهء آل عمران ، آيهء 77 .