شك خود و برداشت راى و خواهش مردم باطل بطلان بسيار و مطروح و ساقط را كه آن زبد است پس مراد از آب صافى حق است و مراد از اوديه قلوب مردم كه محل راى و اعتقاد است و سيل كه تندى و جوشش آبست مراد از آن هوى و خواهش است كه مردم را به جوش و خروش مىآورد و مراد از زبد خبث فلزات كه در حين ساختن حليه و زيور بهم ميرسد باطل است و مراد از زيور و متاع حق است پس كسى كه برداشت در دارد نياز به دو خبث را نفعى از آن نخواهد برد ، همچنين صاحب باطل در روز قيامت از باطل نفعى نميبرد و كسى كه زيور و متاع را در دار دنيا برداشت از آن نفع ميبرد همچنين صاحب حق در روز قيامت نفع مىرساند او را حق .
كَذلِكَ
اين چنين كه ذكر كرده شد
يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ
مىزند خداى تعالى مثلها را از جهت ايضاح مشتبهات
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا
براى آن مؤمنانى كه اجابت كردند و قبول نمودند
لِرَبِّهِمُ
مر فرمان پروردگار خود را
الْحُسْنى
اجابت نيكو درين صورت « الحسنى » صفت مفعول مطلق محذوفست ، اى استجابوا الاستجابة الحسنى
وَ الَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُ
اى و للذين يستجيبوا له ، يعنى و مثل زد براى آن كافران كه اجابت نكردند و قبول ننمودند مر فرمان پروردگار خود را ، بنا برين تفسير «
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا
» متعلق بما قبل خود است كه آن «
يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ
» است
لَوْ أَنَّ لَهُمْ
ابتداء كلام است و ربط بما قبل خود ندارد و از براى بيان مآل حال غير مستجيبين آورده يعنى اگر باشد مر آن غير مستجيبين را
ما فِي الْأَرْضِ
آنچه در زمين است از نقود و اجناس و امتعه و عقار و ضياع
جَمِيعاً
همهء آنها
وَ مِثْلَهُ مَعَهُ
و باشد ايشان را مانند آنها با آنها
لَافْتَدَوْا بِهِ
هر آينه فدا كنند آن را بواسطهء خلاصى خود از عذاب اخروى و مع هذا خلاصى نيابند .
و محتمل است كه كلام در «
يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ
» تمام شده باشد و «
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا
» كلام مستأنفى باشد بنا برين ميتواند كه «
لِلَّذِينَ اسْتَجابُوا
» مبتدا باشد « و الحسنى »