ما
نُوحاً إِلى قَوْمِهِ
نوح را بسوى قوم او پس گفت نوح مر ايشان را :
إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ
بدرستى كه من شما را بيم كنندهام آشكارا .
أَنْ لا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ
اى بأن تعبدوا الا اللَّه ، يعنى عبادت مكنيد مگر خداى تعالى را
إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ
بدرستى كه ميترسم بر شما
عَذابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ
عذاب روزى را كه آن روز دردناك است و اين توصيف بطريق مبالغه است به اين معنى كه چون درد در آن روز ظاهر مىشود گويا كه آن روز دردناك است و بعضى گفتهاند كه : «
عَذابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ
» به اين تقدير است كه « عذاب يوم أليم عذابه » يعنى عذاب روزى را كه دردناكست عذاب آن روز ، پس حذف كردهاند عذاب را ( اميد كه حق تعالى حذف عذاب ازين عاصى و از جميع مؤمنين بكند ) و اكتفاء نمودند بضمير آن كه در « اليم » مستكن و پوشيده است و چون عاقبت كار قوم نوح كه آن ايمان بابقاء بر كفر است بر حضرت نوح معلوم نبود لهذا «
إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ
» فرمودند و الا آن جناب را جزم بر عذاب قوم كفار بود .
فَقالَ
پس گفتند
الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا
بزرگان و رئيسان آنان كه كافر شدند
مِنْ قَوْمِهِ
از قوم نوح
ما نَراكَ
نميبينيم ما ترا اى نوح
إِلَّا بَشَراً مِثْلَنا
مگر آدمى مانند ما پس ترا چه مزيتى و فضلى بر ما باشد كه تا بر ما اطاعت تو لازم باشد
وَ ما نَراكَ اتَّبَعَكَ
و نمىبينمى ما كه متابعت ما كه متابعت كرده باشند ترا
إِلَّا الَّذِينَ
مگر آنان كه
هُمْ أَراذِلُنا
ايشان فرو مايگان و خسيسان قوم مااند
بادِيَ الرَّأْيِ
محتمل است كه متعلق باشد بقول خداى تعالى كه فرموده : « اتبعك » به اين معنى كه فقراء قوم ما متابعت تو در اول بار كردند بدون آنكه فكرى يا تأملى در آن نمايند كه اگر فكر ميكردند راضى بمتابعت تو نميشدند . يا آنكه اين فقرا و أراذل تابع تو شدند بحسب ظاهر نه در باطن و اين اشارت باظهار نفاق ايشانست و محتمل است كه متعلق به « هم أراذلنا » باشد يعنى هر كه در متابعان تو نگرد و صفت رذالت و خست از آنها مشاهده كند
وَ ما نَرى لَكُمْ
و نمىبينيم