ايشان را
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز از خداى تعالى
مِنْ أَوْلِياءَ
هيچ دوستان كه دفع كند از ايشان عذاب الهى را ليكن تاخير عذاب ايشان كرد تا روز قيامت تا عقاب ايشان سختتر و پاينده تر باشد
يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ
كلام مستانف است يعنى دو چندان شود مر ايشان را عذاب
ما كانُوا
اى بما كانوا ، يعنى بسبب آنچه بودند ايشان كه در دار دنيا
يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ
استطاعت داشتند شنيدن حق را و نميشنيدند
وَ ما كانُوا يُبْصِرُونَ
اى بما كانوا يبصرون ، يعنى و بسبب آنچه بودند ايشان كه استطاعت داشتند كه ببينند آيات و علامات حق را و نميديدند بنا برين تفسير ، كلمهء « ما » در هر دو جا بمعنى موصول است ، و محتمل كه كلمهء « ما » مصدرى بمعنى « ما دام » باشد به اين معنى كه عذاب بر ايشان مضاعف مىشود ما دامى كه استطاعت شنيدن داشته باشند و مادامى كه چيزى را توانند ديد كه در قيد حيات باشند و چون در آخرت هميشه حيات دارند پس هميشه عذاب ايشان در قيامت مضاعف خواهد بود و در اكثر تفاسير كلمهء « ما » را نافيه گرفته اند يعنى نبودند ايشان كه در دنيا استطاعت شنيدن حق را داشتندى بواسطهء اعراضى كه از حق داشتندى و نبودند كه بديدندى آيات الهى را زيرا كه ايشان خود را از شنيدن و و ديدن حق كر و كور ساخته بودند و آنچه را على بن ابراهيم ايراد كرده مؤيد اينمعنى است زيرا كه در تفسير «
ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ
» آورده كه : اى ما قدروا أن يسمعوا بذكر امير المؤمنين عليه السّلام .
أُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ
آن گروه جمعىاند كه زيان كردند نفسهاى خود را و كارى كردند كه و بال آن راجع بر ايشان گرديد
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ
و گم شد از ايشان
ما كانُوا يَفْتَرُونَ
آنچه بودند كه افترا ميكردند از شفاعت بتان و ملائكه .
لا جَرَمَ
بىشك و شبهه
أَنَّهُمْ
اينجماعت
فِي الْآخِرَةِ
در آن سراى
هُمُ الْأَخْسَرُونَ
ايشانند زيانكاران .