مَغْرَماً
غرامت و خسران و آن را عبث و بىفايده ميدانند زيرا كه ايشان را از آن انفاق و تصدق اميد ثوابى نيست و چشم احسان و مكرمت از جانب اللَّه ندارند بلكه آن را از خوف شما و از روى تقيه به عمل مىآورند
وَ يَتَرَبَّصُ
و انتظار مىبرند اين اعراب
بِكُمُ الدَّوائِرَ
براى شما اى مؤمنين حوادث روزگار را كه آن اهلاك و مغلوبيت شماست تا از دست شما خلاص شوند و تصدق از روى تقيه نكنند
عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ
بر ايشان باد حادثهء بد ، چون مراد از « دوائر » حوادث و نكبات زمانست بنا برين « مساءت » در معنى اين مأخوذ است پس اضافهء « دائره » به « سوء » بفتح سين به جهت مبالغه است و بعضى از قراء « دائرة السوء » را در اين سوره و در سورهء فتح بضم سين ميخوانند
وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
و خداى تعالى شنواست آنچه را كه در حين انفاق ميگويند و داناست به آنچه در دل نگاه ميدارند جملهء «
عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ
» تا آخر جملهء معترضه است .
و بعد از ذكر منافقين اعراب بيان حال مؤمنين كامل الايمان ايشان مىكند كه
وَ مِنَ الْأَعْرابِ
و بعضى از عربان باديه نشين
مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ
جمعىاند كه ايمان مىآرند به خدا و تصديق بوحدانيت او ميكنند
وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
و ايمان بروز قيامت دارند
وَ يَتَّخِذُ
و أخذ ميكنند
ما يُنْفِقُ
آنچه را كه نفقه و تصديق مىكنند
قُرُباتٍ عِنْدَ اللَّهِ
سبب حصول قربات و نزديكيها كه موصوف باشد به اينكه آن از نزد خداى تعالى است بنا برين ترجمه « قربات » مفعول ثانى « يتخذ » است و مفعول اول آن « ما ينفق » و « عند اللَّه » صفت قربات ، و ميتواند كه ظرف « يتخذ » باشد ، اى و يتخذ عند اللَّه ما ينفق قربات
وَ صَلَواتِ الرَّسُولِ
و أخذ ميكنند ما ينفق را سبب تحصيل دعاهاى فرستادهء خداى تعالى كه بايشان مىكند بخير و بركت « لان الرسول صلوات اللَّه عليه و آله كان يدعو للمتقين بالخير و البركة و يستغفر لهم »
أَلا إِنَّها
بدانيد كه اين نفقات و تصدقات ايشان
قُرْبَةٌ لَهُمْ
سبب طاعت و رضاى الهى است مر ايشان را و اين شهادتى است از جانب خداى تعالى بر صحت اعتقاد ايشان و