وَ إِذا رَأَوْهُمْ
و چون ببينند كافران و منافقان مؤمنان را
قالُوا
گويند با يكديگر
إِنَّ هؤُلاءِ
بدرستيكه اين گروه كه تابع محمداند ( ص )
لَضالُّونَ
هر آينه گمراهانند .
وَ ما أُرْسِلُوا
و حال آنكه فرستاده نشدهاند اهل كفر و نفاق
عَلَيْهِمْ
بر مؤمنان
حافِظِينَ
نگهبانان تا گواهى دهند بر ضلالة و هداية ايشان اين تهكم است بايشان و چون كفار با مؤمنان به اين طرز سلوك نمودند و پيوسته استهزا كرده ميخنديدند .
فَالْيَوْمَ
پس امروز كه روز قيامتست
الَّذِينَ آمَنُوا
آنان كه گرويدهاند
مِنَ الْكُفَّارِ
از حال كافران
يَضْحَكُونَ
ميخندند .
عَلَى الْأَرائِكِ
در حالتى كه بر تختها و حجلهاى آراسته بجواهر
يَنْظُرُونَ
مينگرند بديشان كه در دوزخ بانواع عذاب معذباند مراد آنست كه اهل ايمان در روضهء جنان نظر در مشركان و منافقان كنند بعد از آنكه تنعم و ترفه ايشانرا ملاحظه كرده باشد در حينى كه در تختهاى بهشت مانند پادشاهان نشسته باشند و در اخبار آمده كه درى از بهشت بگشايند دوزخيان را گويند ببهشت درآييد بتعجيل تمام به طرف بهشت روان شوند چون در رسند خزنه فى الحال در به روى ايشان در بندند ايشان بدوزخ بازگردند مؤمنان از اينحال خندان شوند و گويند .
هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ
آيا جزا داده شدند كافران
ما كانُوا يَفْعَلُونَ
آن عملها كه بودند در دنيا كه ميكردند از سخريه و استهزاء استفهام بر سبيل تقرير است يعنى البته ايشان پاداش داده شدهاند به مثل آنچه با مؤمنان ميكردند از استهزا و ضحك و به جهت اين به عذاب نيران و عقاب جاودان گرفتار گشتند .
سورة انشقت
ثمان و عشرون آية مكية ابى بن كعب از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رواية كرده كه هر كه سوره انشقت بخواند خداى تعالى او را در پناه خود گيرد و نامهء اعمال او را بدست راست او دهد ببايد دانست كه چون حق تعالى ختم سوره مذكوره نمود بذكر احوال قيامت افتتاح اين سوره نيز به مثل آن كرده فرمود كه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ
آنگاه كه آسمان شكافته شود و فرشتگان از آن به زمين نازل شوند و از امير المؤمنين عليه السّلام مرويست كه آسمان شكافته گردد از كهكشان .
وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها
و بشنود و فرمان برد مر پروردگار خود را يعنى منقاد شود مراد آنست كه آسمان در انشقاق مسخر فرمان وى است و از آن امتناع ننمايد
وَ حُقَّتْ
و سزاوار گردانيده شده است آسمان باستماع و انقياد امر حق تعالى چه او سبحانه خالق اوست .
وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ
و آنگاه كه زمين كشيده شود باينوجه كه كوهها و جميع بلنديها را از ميان بردارند و او را پهن بازكشند كه هيچ موضعى از آن مرتفع و منخفض نماند چنانچه اگر تخم مرغى در مشرق نهند از مغرب آن را